Türkiye sinema tarihinde cinsellik meselesi genellikle 1970’lerin sonundaki seks filmleri patlamasıyla anılır. Ancak bu sadece sanatsal bir tercih değil, sektörün ekonomik çöküşünün de bir ispatı niteliğindeydi. Dönem, Yeşilçam’ın kendi yeraltı ekonomisini kurduğu, teknik tanımların ötesinde dönem toplumunun yaşadığı siyasi ve endüstriyel kriz anlarının adeta bir dışa yansımasıdır.

İlk yerli porno deneme

1979 yapımı Öyle Bir Kadın ki, Türk sinemasının ilk uzun metrajlı pornografik filmi olarak kabul edilir. Gaye Film, Ören Film ve Erta Film ortak yapımı olan film, Erdoğan Tilav’ın yapımcılığında gerçekleştirildi. Polisiye bir kurguya sahip olsa da asıl kimliği erotik içeriğindeydi.

Yönetmen Naki Yurter, dönemin bu türdeki en üretken isimlerinden biriydi. Recep Filiz’in yazdığı senaryo, 54 dakika boyunca tatildeki evli bir çiftin cinsel serüvenlerini bir suç kurgusuyla izleyiciye yansıttı. Başrollerde Zerrin Doğan (Oya) ve Levent Gürsel (Ali Pınar) vardı; Gürsel’in sesini ise Sadettin Erbil vermişti geri kalanında Zafir Saba, Ergun Akerman, Harika Öncü gibi isimler bulunurken, Naki Yurter de Otelci Osman rolünde kamera karşısına geçmişti.

Kes-yapıştır sahnelerden kopuş

1979 öncesi dönemde sektör farklı çalışıyordu. Filmler normal ya da hafif erotik tonlarla çekiliyor, sansürden geçiriliyor, ardından sinema salonlarında gösterime girerken araya yabancı filmlerden alınmış pornografik sahneler monte ediliyordu. Bu, tamamen işletmecilerin talebi ve baskısıyla gelişen bir durumdu.

Öyle Bir Kadın ki‘yi önemli kılan, bu montaj mantığını terk etmesiydi. Artık cinsellik, dışarıdan eklenen parçalarla değil, yerli oyuncular tarafından doğrudan sahnelenmişti.

Bu filmlerin ortak özelliği, pornografik içeriği normal bir anlatıya yerleştirme çabasıydı. Doktor muayenesi, piyano dersi, hatta polisiye soruşturma gibi senaryolar kurgulanıyor, ama bunların hepsi uzun sevişme sahnelerine gerekçe oluşturmak içindi. Öyle Bir Kadın ki bir suç hikayesi, Çırpınış (1980) gerilim, İşte Meydan ise macera filmi gibi sunulmuştu; oysa gerçek işlevleri Zerrin Doğan ve Hakan Özer gibi oyuncuların seks performanslarını göstermekti.

Kısa metrajlı versiyonlarda bu senaryo kaygısı bile yoktu. Tek mekanda, doğaçlama ilişkilerle doğrudan cinsellik gösteriliyordu.

12 Eylül ve mecra kayması

1979’da başlayan bu üretim dalgası, 12 Eylül darbesi ve ardından gelen yasaklarla sinema salonlarından silindi. Ama sektör yok olmadı, sadece yer değiştirdi. Video kaset piyasasına, ardından VCD’ye ve internete kaydı. Ana akım sinemadan tamamen kopuk, kendi kuralları olan kapalı bir sektör haline geldi.

Bu süreçte Tugay Toksöz gibi eski Yeşilçam jönlerinin ekonomik çaresizlikten bu filmlerde oynamak zorunda kalması, kadın oyuncuların toplumdan tamamen izole olup ortadan kaybolması, dönemin trajik boyutlarını gösteriyor.

Tolga D. (tolga@iyikotufilm.com)