Türk trash sinemanın en ilginç ve incelenmeye değer vakalarından biri de, yönetmenliğini Tevfik Polam’ın üstlendiği 2000 yapımı Manken filmidir. 70 dakika süren, 16 mm formatında ve doğrudan video piyasası için çekilen bu yapım; barındırdığı görsel absürtlükler, trajikomik set arkası skandalları ve Yeşilçam’ın araf kadrosunu bir araya getirmesiyle trash sinema severlerin büyüteç altına alması gereken muazzam bir eserdir.

Film, bir grup güzel mankenin defile ve çekimler için gittikleri kasabada bir sapığın tecavüzüne uğrayıp öldürülmelerini konu alır. Erkeklerle geçirilen rüya gibi günlerin aniden bir kabusa dönüşmesi ve polisin katilleri arama çabası, kağıt üzerinde klasik bir gerilim-slasher şablonu gibi durmaktadır. Ancak filmi internette arattığımda ilginç bir şekilde Çek sinema veri tabanı ČSFD platformunda görünce bir göz atmak istedim, filmin türünü tanımlarken onların bile kafası karışmış olacak ki eşine az rastlanır bir absürtlükle şu etiketleri kullanmışlar: “Romantický / Psychologický / Pornografický” (Romantik / Psikolojik / Pornografik). Bu tuhaf ve birbiriyle çelişen sınıflandırma, aslında filmin kendi içindeki bütünlükten ne kadar kopuk olduğunun ve izleyiciyi nasıl bir dumura sürüklediğinin en net kanıtıdır.

Filmin sinematografik dili de en az bu tür sınıflandırması kadar marjinaldir. Görüntü yönetmenliğini Ferhat Bakır’ın yaptığı yapımın açılışı, adeta 80’ler atari oyunları müziğini andıran bir tınıyla gerçekleşir. İzleyici henüz filme adapte olamadan, bir kadın dansçının kalçasını doğrudan kameraya dayadığı, insanın ağzının için girercesine agresif ve tuhaf bir erotik dans sahnesiyle karşılaşır. Birbirinden tamamen alakasız, kopuk sahnelerle ardı ardına sıçrayan kurgu, sinemanın temel kurallarını hiçe sayar. Filmin en avangart tercihlerinden biri ise ilk 10 dakika boyunca filmde hiçbir diyalogun olmamasıdır. Bunun yerine bir dış ses izleyiciye upuzun bir karakter analizi yapar ve film bu süre zarfında sessiz sinema tadında, sürreal bir atmosferde ilerler.

Çingene Tevfik ve Tuhaf Sinema Dünyası

Bu kaotik dünyanın mimarı olan yönetmen ve senarist Tevfik Polam, sektördeki lakabıyla “Çingene Tevfik”, başlı başına incelenmesi gereken bir fenomendir. Jeneriklerde Tevfik Polat ya da Polat Polam gibi farklı isimler kullanır. Sıfır bütçe, dublaj ve amatör ruhla 1988’den beri en az 38 film (Hayal Avcıları, Kurye Kız, Psikopat, Kan Kardeşler vb.) çeken Polam’ın metodu, yoksulluğun getirdiği bir gerilla sinemacılığıdır.

Yönetmen Osman Cavcı’nın aktardığı trajikomik bir anı, Tevfik Polam’ın Manken gibi filmleri nasıl çektiğini net bir şekilde gözler önüne serer. Aslen vapurlarda seyyar satıcılık yapan ve inanılmaz bir ikna kabiliyetine sahip olan Polam, ünlü yapımcıların vergi masrafı göstermek için kendisine verdiği cüzi bütçeleri bile cebine indirip, filmleri tamamen bedavaya getirme konusunda bir dehadır. Örneğin, dönemin ünlü dansözlerinden Hülya Mutlu’nun evine sızıp, beş kuruş ödemeden günlerce ekibiyle o evde yiyip içerek film çekmişliği vardır. Hatta seti ziyarete gelen Cavcı’ya “Abi bu sahneyi sen çek” diyecek kadar rahat olan Polam, Hülya Mutlu’nun ifadesine göre evdeki kapıcıya bile sahne çektirmiştir.

Yeşilçamın Sönen Yıldızlarının Varoluş Çabası

Manken filminin oyuncu kadrosu, adeta Türk sinemasında arada kalmış oyuncularla doludur. Sektörde popülerliğini koruyan isimlerle, tamamen gözden düşmüş figürlerin bu buluşması filmi ilginç kalan unsurlardan biridir. Filmin en büyük yıldız ismi Nuri Alço ve Yeşilçam’ın emektar kavgacısı Kadir Kök filmin ağır toplarıdır. Öte yandan, 80’lerden beri düşük bütçeli yapımların vazgeçilmez başrolü ve Tevfik Polam’ın fetiş oyuncusu olan Muhammet Taflan kadronun belkemiğini oluşturur.

Fakat bu kadrodaki en yürek burkan detay, Mesut Engin’in varlığıdır. Bir zamanların efsanevi Ses Mecmuası kralı ve ünlü mankeni olan, hayatının son yıllarını ne yazık ki sokaklarda ve sefalet içinde geçiren Engin; düşüş döneminde hayata tutunabilmek için bu tür prodüksiyonlarda rol almak zorunda kalmıştır.

“Kandırıldım!” Skandalı ve Dallasvari Yansımalar

Böylesine bedava oyuncu ikna etme üzerine kurulu, kimsenin (yönetmenin bile) ne çektiğini tam olarak kavrayamadığı bir set ortamının skandalsız bitmesi elbette imkansızdır. Nitekim dönemin Milliyet gazetesi arşivlerine yansıyan büyük bir medya kavgası, filmin dramatik sosunu gerçek hayata taşımıştır.

Filmin vizyona girmesi veya piyasaya sürülmesinin ardından ana kadın oyuncu Fotomodel Birgül Güngör, (dönemin magazin gazete eklerinde bol bol üstsüz fotoğrafları çıkardı) gururunun kırıldığını söyleyerek basına isyan etmiş ve kandırılarak erotik bir filmde oynatıldığını iddia etmiştir. Bu ağır suçlamalara en sert yanıt ise rol arkadaşı Nuri Alço’dan gelmiştir. Alço’nun basına verdiği demeçte şöyle der:

“Birgül tüm uyarılarıma rağmen soyundu. O zaten teşhircilik hastası. Filmi, erotik filmler çeken Tevfik Polam’ın yöneteceğini öğrenince Birgül’ü uyardım. Ama Birgül ‘Olsun, oynayacağım’ dedi. Film erotik değil, ‘Dallasvari’ bir filmdi…”

Bu polemik, oyuncuların içinde bulundukları kaosvari set ortamını tam olarak kavrayamadıkları, neyin çekilip neyin kurguda ekleneceğinin belirsiz olduğunu doğrulamaktadır.

Manken (2000) filmi; sadece başarısız, unutulmak istenen bir istismar (exploitation) sineması örneği değildir. İnanılmaz kurgusu, 10 dakikalık dış ses monoloğu, mahkeme kapılarına taşınan kamera arkası trajedileri ve oyuncu kadrosunun tuhaflığı ile trash film severler için eşsiz bir başyapıttır.

Tolga D. (tolga@iyikotufilm.com)