Nunsploitation filmleri İstismar filmlerinin bir alt türü olup 1970’li yıllarda altın çağını yaşamıştır. Bu filmler genellikle Hıristiyan rahibelerin manastır yaşamlarını konu almış, dini ve cinsel baskı üzerine kurgulanmışlardır. Özellikle filmlerdeki konular Ortaçağ Avrupa’sının karanlık yönlerinden beslenmektedir.

Rahibelerle ilgili çarpık ilişkilerin konu alındığı dal sadece sinemayla da kalmıyor. Rahibelerin çarpık ilişkileriyle ilgili yazılı belgelerin tarihi 14. yy’a kadar uzanıyor. Gabriel De Lavergne’in The Love Latters of a Porteguese Nun (1669) romanı bu konuyla ilgili yazılan ilk romanlardan biri. Roman, Jess Franco tarafından 1977 yılında Love Letters of a Portuguese Nun adıyla sinemaya uyarlanmıştır.

Günahkâr Rahibelerle ilgili yazılı örneklerin ilki ise Giovanni Boccaccio’nun Decameron eserinde geçen bir öyküdür. Bu öykü yönetmen Pier Paolo Pasolini tarafından sinemaya 1971 yılında The Decameron aka Il Decameron adıyla uyarlanmış ve bu türün ilk örneklerinden biri  olarak karşımıza çıkmıştır. Öyküde ve filmde bir manastırda çalışan sağır ve dilsiz bir gencin bunu fırsat bilen ve başlarının belaya girmeyeceğini düşünen rahibelerin seks oyuncağı haline gelmesi anlatılır. Fakat bir gün gelir genç buna daha fazla dayanamamış olacak ki dili çözülür. The Decameron (1971) aynı zamanda İtalya’da baş gösteren seks-komedilerinin de öncü filmlerinden biridir. 1922 yapımı Häxan filmi ise bu türün habercilerinden biri olarak karşımıza çıkar. G. Boccaccio dışında Diderot, Stendhal gibi tanınmış bir çok yazar manastırda yaşanan çarpık ilişkileri ve aşk hikayelerini yazmışlar ve bu eserlerin bir çoğu günümüzde beyazperdeye uyarlanmıştır.

Nunsploitation filmleri de kendi içinde ikiye ayrılmış durumdadır. Bir kısmı bu konuya gayet ciddi yaklaşırken bizim de ilgili alanımıza giren diğerleri de bu konuyu olabildiğince istismar etmiştir.

Ken Russell’ın The Devils (1971) filmi konuya bir seks komedi gözüyle bakmamış, kilisenin toplum üzerindeki otoritesini ve etkilerini işlemiş. Film Aldous Huxley’in The Devils of Loudun adlı kitabından uyarlanmış ve gerçek bir olaydan esinlenmiştir. Filmde bir rahibenin kendisine yüz vermeyen bir rahibi alt etmek için neler yaptığına şahit oluyoruz. Russell’ın filmi yukarıda da bahsettiğimiz gibi Pasolini’nin filminden ayrılmakta. Pasolini’nin filminde daha çok Seks ve Komedi unsurları ön plandayken Russell kiliseyi ve toplumu alabildiğine eleştirmiştir. Bunun yanı sıra filmde kullandığı grotesk mekanlar ve kişilerin sıra dışılığı Russell’ın başını bir hayli ağrıtmış ve Katolik kilisesi filmi yasaklamıştır. Film 90’lı yılların başına kadar sansürlenmiş olarak izlenebildi. Hatta filmin sansürlenen bazı sahneleri 2002 yılına kadar kayıptı. Fakat Mark Kermode adındaki bir sinema araştırmacısı bu görüntüleri su yüzüne çıkardı. Bu türün bir diğer farklı örneklerinden biri de sıra dışı yönetmen Abel Ferrara’ya ait Bad Lieutenant (1992) filmidir. Filmde iyi ile kötünün mücadelesi işlenmektedir. Tecavüze uğrayan bir rahibe ve uyuşturucu bağımlısı, görevini kötüye kullanan bir polis memurunun hikayesi anlatılmaktadır. Filmin başrol oyuncusu Harvey Keitel sergilediği performansla hafızalara kazınan bir iş çıkarmıştır. Bu türe ait bir diğer film de Sergio Grieco’ya ait İtalyan yapımı  The Sinful Nuns of Saint Valentine (1974)dir. Film bir tür Romeo ve Juliet hikayesinin basitçe işlenmiş bir anlatımıdır. Lucita ve sevgilisi Esteban birbirine kavuşamayan iki aşıktır. Lucita, ilişkilerine karşı çıkan ailesi tarafından bir manastıra gönderilir. Ama manastırdaki rahibeler alışkın olduğumuz rahibelerden farklıdır ve Esteban sevgilisini oradan kurtarmaya çalışır. Bu filmler arasında benim en çok dikkatimi çeken ise bir İtalyan yapımı olan Flavia, la Monaca Muslumana (1974) filmidir. Gianfranco Mingozzi’nin yönetmenliğini yaptığı film Flavia isimli bir genç kızın, ailesi tarafından ruhunun temizlenmesi için manastıra gönderilmesiyle başlar. Flavia burada bazı şeyleri sorgular. Dinsel baskıları, rahibelerin çektiği eziyeti, erkeklerin her alanda egemen olması gibi. Film 1600’lü yıllarda geçmekte. Manastıra Müslümanlar tarafından bir saldırı olur. Müslüman kumandan ile Flavia arasında bir aşk başlar. Akıncılar Flavia dışındaki bütün rahibelere tecavüz eder ve onları öldürür. Flavia ise bu sayede bir tür intikam almaktadır.

Ozploitation, Avustralya yapımı istismar filmlerine ait bir tanımlama. 70ler ve 80ler boyunca istismar türünün farklı alt türlerine ait filmlerle Avustralya’da ve tüm dünyada kendini göstermiştir. Bu alt türler; Sexploitation (Alvin Purple, Pacific Banana), Biker filmleri (Stone), Korku filmleri (Patrick, Long Weekend) ve hatta Kung Fu filmleri (The Man from Hong Kong). Avustralya izleyicisi için bu dönemin en popüler filmleri, Razorback, BMX Bandits ve hem Avustralyalılar hem de diğer ülke izleyicileri için Mad Max filmleridir.

Ozploitation filmleri, 1971 yılında Avustralya’da R Rating isimli sansür ve sınıflandırma sisteminin ortaya çıkmasının ardından yapılmaya başlanmıştır. Bu yıllar aynı zamanda Australian New Wave hareketinin de başlangıç zamanına denk gelir. Ozploitation, New Wave hareketi içinde küçük bir dalga olarak da kabul görmektedir. 80lerin sonuna doğru etkisini kaybeden Australian New Wave hareketi ile birlikte, Avustralya sinemasının yeni bir dönemi başlar: Post New Wave.

2008 yılında yönetmen Mark Hartley, Not Quite Hollywood: The Wild, Untold Story of Ozploitation! isimli belgeselde yıllardır üzerinde çalıştığı Avustralya New Wave dönemi üzerine farklı ülkelerden aktör, yapımcı, senarist ve yönetmenlerle yaptığı röportajlara da yer verir. Bu isimler içinde Brian Trenchard-Smith, Jamie Lee Curtis, Dennis Hopper, George Lazenby, George Miller, Barry Humphries, Stacy Keach, John Seale ve büyük bir Ozploitation fanı olan Quentin Tarantino vardır. Ozploitation teriminin orijini ise bu belgeselde Tarantino tarafından ortaya atılır: Aussiesploitation. Daha sonra yönetmen Mark Hartley bunu kısaltır ve kelime şimdiki halini alır: Ozploitation.

60lı yıllar Avustralya film endüstrisinin kısır bir dönemi iken, 70li yıllar ile birlikte endüstri altın çağını yaşamaya başlar. Tabii ki bu patlamada bazı faktörlerin etkisi büyüktür. Bu faktörlerin en önemlisi hükümet tarafından yapılan vergi kesintileridir. Düşük bütçeyle yapılan filmlerde yapılan kesinti daha düşük olacağı için yapımcılar düşük bütçeli filmlere yönelirler ve Ozploitation filmlerinin patlaması kaçınılmaz olur. Bir diğer faktör de R Rating sansür ve sınıflandırma sistemidir. Bu sınıflandırma 18 yaş üstü sınıfı kapsamaktadır ve bu kategorideki izleyiciye yönelik filmler üretilmeye başlanır.

Günümüzde ise ozploitation filmleri tekrar uyanışa geçmiştir. Undead (2003),  Wolf Creek (2005), Rogue (2007), Daybreakers (2008), Storm Warning (2008) ve Long Weekend (2008) ozploitation türünün günümüz örneklerindendir.

6 Nisan 2010 tarihinde hayata gözlerini kapatan yönetmenle ilgili o günden beri bir yazı yazmak istiyordum. Biraz geç oldu ama ustaya saygı açısından bir yazı yazmamış olmak da yönetmene büyük bir haksızlık olurdu.

Sexploitation filmlerinin öncülerinden olan yönetmen 60’lar boyunca bu alt türün en iyi örneklerini sergilemiş, 80’lerle birlikte ise yavaş yavaş hardcore porno filmlere de el atmaya başlamıştır.

Nude in Charcoal (1961) filmiyle sinemaya başlayan Sarno, türün en iyi örnekleri olarak sayılan Sin in the Suburbs (1964), Flesh and Lace, The Bed and How to Make It, ve Moonlighting Wives (1966) gibi filmleri iki yıl gibi kısa bir sürede çekmiştir. Işık-gölge oyunları, psiko seksüel anksiyete ve cinsel kimlik gelişimi, filmlerinde sıkça baş vurduğu detaylardır.

Bu dönemde Sarno dönemin sexploitation ve İstismar filmlerinin tanınmış birçok oyuncusuyla çalışmıştır. (Uta Erickson, Dyanne Thorne, Audrey Campbell, Michael Alaimo, Patricia McNair, Tod Moore gibi.)

60’lı yılların sonlarına doğru yönetmen softcore filmlere kaymaya başlamıştı. O dönemlerde bu tarz filmler USA’de yasal olmadığından gizliden gizliye çekiliyordu. Fakat yönetmen gizli saklı bu işleri yapmak istemediğinden olsa gerek 1968 yılında Inga filmini İsveç’te çekti. Vibrations (1968), Passion in Hot Hollows (1969), Daddy, Darling (1970), Young Playthings (1972), Confessions of a Young American Housewife (1974) ve Misty (1975) gibi filmleri USA’de X-rated ibareli olarak vizyona girdi. Yönetmen Danimarka ve İsveç gibi bir çok Avrupa ülkesinde bu türlerde filmler çekmeye devam ederken, Marie Liljedahl, Christina Lindberg, Helli Louise, ve Marie Forså gibi Avrupalı yıldızlarla çalışma fırsatı buldu.

Sarno, ilk gerçek porno filmini ise 1973 yılında (Sleepy Head) çekti. 80’li yıllara kadar birkaç porno filmi daha çeken yönetmen 80’lerdeki video patlamasında kendisini Video piyasası için porno filmler çekerken buldu. Yönetmenliği boyunca Sarno, Harry Reems , Eric Edwards , Jamie Gillis, Marc Stevens, Marlene Willoughby, Gloria Leonard, Sonny Landham, Seka ve Ron Jeremy gibi tanınmış birçok porno oyuncusuyla çalışmıştır.

Öteki Sinema‘da yazdığım yazıdır.

Bu yazıda Giallo’nun İtalyan sinemasında gösterdiği gelişimi ve döneminin popüler türünün neden yıldan yıla farklılık gösterdiğini, Giallo’yu başlı başına bir tür olarak ele alıp, işlediği konuları, sinema tarihinde gösterdiği gelişimi aşağıda anlatmaya çalışacağız.

Tür Konuları

1929’da Milanese Publishing Mondadori büyük bir promosyon kampanyasının bir parçası olarak belirgin biçimde gizemli hikayeleri konu alan sarı ciltli ve bu sebeple İtalyanca sarı anlamına gelen giallo olarak adlandırılan bir dizi kitap yayımladı. Bu eserler esasen Sherlock Holmes’un İngiliz ‘’rasyonel-sonuç’’ hikayelerinden ithal edilen çeviriler ve Edgar Allen Poe modeli üzerine kurulu yirminci yüzyıl başlarının Amerikan yarı-fantastik cinayet gizemlerinden oluşmaktadır.

1929’dan önce, dedektiflik kavramı İtalyanlarca tanınan bir şey değildi ancak bu keşif, gizem ve araştırma eserlerinin tedavülde olmadığı anlamına gelmiyor. Gialli’nin yayımı 1930 ve 1940’larda arttı ancak 1940’ların “katı” dedektif hikayelerinin Amerika’dan ithali ve çevirileri Mussolini tarafından bozucu etkileri ve suçun çekici hale gelmesinin “iradesiz” İtalyanlar üzerinde olumsuz etki yaratacağı gerekçesi ile derhal yasaklandı.

Çok geçmeden İtalyan yazarlar ilk İngiliz ve Amerikan rasyonel düşünce ve mantıksal çıkarım modelleri üzerine kurulu İngilizleştirilmiş takma isimlerle kendi giallilerini yazmaya başladı. Ancak savaştan sonra, öncelikli olarak Leonardo Sciascia’nın eserinde gerçek bir İtalyan roman modeli ortaya çıkmaya başladı. Sciascia sadece kendi önemli giallisini (Il giorno della civetta [The Day of the Crow] ve A ciascuno il suo [To Each His Own])yazmadı; aynı zamanda İtalyan giallosunun özgünlüğü ve başta Gramsci’nin tarafında olan İtalyan entellektüeller tarafından ciddiye alınmasının gerekliliği üzerine 1950’lerde iki tartışmalı makale yayımladı. Günümüzde, Umberto Eco’nun 1984’te yayımlanan Il nome della rosa (The Name of the Rose) adlı eseri İtalya dışında tanınan en ünlü ve prestijli gialli eseri olmakla birlikte, gialli halen İtalyanlar tarafından yazılmaya devam etmektedir. Bunların yanında, Thomas Harris, Patricia Conrwell gibi diğer birçok romancının sayısız İtalyanca çevirisi bulunmaktadır.

Ancak bizi burada ilgilendiren giallo’nun sinematik yönü ve bu 1960’ların başında İtalyan sinemasının “Altın Çağında” ortaya çıkıyor. Giallo’nun sinematik biçiminde göze çarpan ilginç noktalardan biri ise yazılı benzerine kıyasla bir tür olarak daha az değişmez olması. Terim kendi başına, türlerde sık sık olduğu gibi, bir nitelik ya da duygunun tanımlamasını ifade etmez. Daha olağandışı ve esnek bir biçimde yıldan yıla farklılık gösteren devingen ve geçirgen sınırları olan ‘’kavramsal’’ bir kategori olarak işlev görmektedir ve gotik korku (La lama nel corpo [The Murder Clinic, Emilio Scardimaglia, 1966]), polis prosedürleri (Milano, morte sospetta di una minorenne [Sergio Martino, 1975]), suç melodramları (Così dolce, così perversa [So Sweet So Perverse, Umberto Lenzi, 1969]) ve komplo filmlerini (Terza ipotesi su un casa di perfetta strategia criminale [Who Killed the Prosecutor and Why?, Giuseppe Vari, 1972]) içerir.

Bu sebeple, giallo’nun konvansiyonel biçimde tür olarak analiz edilenden daha farklı olduğu anlaşılmalıdır.  İtalyanlar akım ve trendle birlikte tür ve döngülere de atıfta bulunan filone sözcüğünü kullanıyorlar. Bu, esas olarak Amerikan film türleri üzerine kurulu tür teorisi sınırlandırmalarına ve ayrıca diğer popüler film yapan milletlerin nasıl anladıklarına ve prodüksiyonları ile nasıl ilişkilendirdikleri ile ilgili tekrar tanımlama gerekliliğine işaret etmektedir. Giallo’ya yapılan bu giriş, bu sebeple, edebi tarihinin belirttiği şekilde bir tür olmadığı; ancak türsel tanımlara direnen bir film şekli olduğu ön savı ile başlamaktadır. Bu bağlamda, İtalyan korku ve poliziotto (polis) türlerine benzememesine rağmen, giallo promosyonu yapılabilecek, eleştirilebilecek, üzerinde çalışılabilecek… bir kavram olarak algılanabilir.

Doğası gereği giallo, özel bir şey oluşturmak için hem film eleştirisinde hem de film endüstrisinde türü “sabitleyen” Anglo-Amerikan sınırlandırmacı düşsel türün ötesine geçen Hollywood dışı filmlerin nasıl sınıflandırılması konusunda varsayımlarımıza karşı çıkmaktadır. Ancak yukarıda üstü kapalı bir şekilde söylendiği üzere giallo’nun açık tanımlara karşı direnmesine rağmen, belirlenebilir tematik ve biçemsel değişmeceler bulunmaktadır. Basma kalıp bir giallo vardır ve giallo fanı giallo düzenini nelerin oluşturduğuna dair kendi fikirlerine sahiptir. Bu sebeple aşağıda değinilen noktalar bu ‘düzen’in benzer bakış açılarını açığa kavuşturma ve tanımlama teşebbüsleridir.

İlk Çabalar

1963’te Mario Bava ilk gerçek İtalyan giallosunu çekti: La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much). İtalyan giallosunun, Bava’nın filmlerine dayandığı konusu tartışılabilir çünkü terim genellikle Luchio Visconti’nin Ossessione (1943) filmi ile ilişkilendirilmektedir. Ancak Bava’nın filminin giallo’nun  ‘gerçek’ başlama noktası olmasının sebebi onun açık ve başarılı bir biçimde izleyiciye, gerçekten, ‘’İtalyan giallosu başarıldı’’ demesidir.

Açılış sekansında Nora Davis (Letícia Roman) uçakta giallo romanı okur. Tüm sahne tek seferde birçok elementi bir araya getiren hareketlerden oluşur (mise-en-abîme) (Dario Argento, Tenebre [Unsane, 1982]). Giallo’nun edebi kökeninin sahnelenmesi; bir yabancının İtalya’ya gelmesi/İtalya’da bulunması; sadece yeni yeni ortaya çıkan Avrupa jet-setlerinin bir işareti olarak değil (hava alanlarında kaç giallinin başlandığını ya da bittiğini düşünün), ayrıca İtalyan sinemasının turist noktaları ile ‘’İtalyan-lığı’’ nasıl pazarladığının bir gösterimi olan (ünlü meydan, çeşme ve anıtların etrafında sayısız ölümün yanı sıra Bava’nın filminde İspanyol Merdivenleri’ndeki cinayet ile başlaması) seyahat ve turizm saplantısı; ve elbette moda ve stil.

Giallo katili ile ilişkilendirilen siyah yağmurluğun 1960’lardaki Avrupa modasından kaynaklandığını ve giallo’nun en belirgin görsel kinayesinin olmasının yanı sıra katilin moda seçimi sonucu yıllar içinde değiştiğini söylemek mümkün. Bava’nın Sei donne per l’assassino (Blood and Black Lace, 1964) moda evinde geçen filmi de bu gözlemi doğrulamaktadır.

La ragazza che sapeva troppo’ya dönersek, filmin Amerikan adı giallo’nun görsel ve testimone oculare ya da görgü tanığı ile ilgili olan saplantısını gösteren The Evil Eye’dır. La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much) The Girl Who Saw Too Much olarak adlandırılabilirdi ancak bu başlıktaki Hitchcock imasına bir ihanet olacaktı. Nora Roma’daki İspanyol Merdivenleri’nde tanık olduğu cinayetteki durumunu sorgular. Bilinçsiz ve sayıklar bir halde kendini hastanede bulur ve hem polis hem de doktoru tarafından sorgulamaya maruz kalır.

Karışık doktor-dedektif söylemi de gialloda popülerdir. Halüsinasyonlar ve hayali görüntüler Una lucertola con la pelle di donne (Lizard in a Woman’s Skin, Lucio Fulci, 1971) ve Lo strano vizio della signora Wardh (Next!, Sergio Martino, 1971)da hem baş kahraman hem de anlatı gizeminde merkezdedir ve giallo’nun kalıtsal patolojik dişiliğinin ve ‘’hasta’’ kadının büyüsünün birer parçalarıdır. Burada birçok histerik bulunmaktadır: dişilik yoluyla olmasına rağmen anlatılarını ‘hastalığın’ ve gizemin düşüşüne bağlayan Il coltello di ghiaccio (Knife of Ice, Umberto Lenzi, 1972) ve Tutti i colori del buio (They’re coming to get you, Sergio Martino, 1972) filmleri gibi.

1960’lar İtalyan sinemasındaki giallo için yavaş ancak kesin bir dönemdi. 1963’ün The Evil Eye’ını takip eden dönem sadece giallo için değil ayrıca İtalyan korku filmleri için de yönetmenlere yeni bir alanın açık bir haritasını çizdi. 60’ların başlarından ortalarına kadar, giallo; western, korku ve peplum (sword and sandals) gibi diğer türlerin gücünü göstermedi. Ancak zaman zaman varlığının etkisi azalsa da giallo’nun önemli noktalarından biri uzun ömürlü olmasıdır. Son Dario Argento filmi Non ho sonno (Sleepless, 2001) ile İtalyan sinemasında kırk yıldan fazla sürmüştür. Sleepless yönetmen için sadece bir biçime dönüş oluşturmaz aynı zamanda kendi ilk eserini L’Uccello dale piume di cristallo (The Bird with the Crystal Plumage, 1969) tekrar ziyaret etmesini işaret eder. Belki de, yine giallo’nun var olan gücü homejenleştirici kısıtlamaların direncine indirgenebilir. Geleneksel tür üyeliği genellikle filmleri özel tarihi ve eleştirel kategorilere sabitleyerek biçimlerini etkiler.

Gailloyu türsel ve tarihi terimlerle tanımlamak yerine, daha çok savaş sonrası dönemde İtalyan sinemasının metinsel ve endüstriyel özgünlüğünün çeşitli kurumlar, iletişim ağlarından biçimlenmiş bir “söylemsel” moda olarak anlamamız daha doğru olur. Giallo, cinayet, gizem, sorgulama, psikanalitik, tatil, yabancılaşma ve araştırma ekseninde döner.

Psiko-Analiz

Giallo genel anlamıyla psikanalitik sorgulama gerektirir ve aynı zamanda hem ‘’analitik olay’’ hem de “klasik belirtiler” göstermektedir. Her zaman olduğu gibi, bu gösterim dişilik yoluyla gerçekleşir ancak bazı durumlarda – hemen hemen her Dario Argento filmlerinde olduğu gibi- erkeklik odak noktası haline gelir. Tipik Argento başkahramanı sıklıkla seri cinayete karşı koyamayan bir katil (psikanalitik olarak “tekrarlama güdüsü”) tarafından işlenen suçun meydana geldiği yere geri dönen kurban/travmanın tanığıdır (Freudian “nachtraglichkeit”;  hafızanın yeniden yazılması; genellikle flashback sekansları ile gösterilir).

L’occhio nel labirinto (The Eye in the Labyrinth, Mario Caiano, 1972) bayan hastası tarafından sevgili, doktor ve baba olarak karıştırılan erkek bir psikanalistin cinayetini konu alır. Giallo’nun kadın kahramanlarının birçoğu terapi görmektedir, terapi görmüştür ya da kahramana tedavi görmesi gerektiği söylenmektedir. (para psikolojik tedirginliğin giallo kraliçesi, Edwige Fenech olmalıdır.)

Giallo psiko-analiz savunmasında bir paradigma durumudur. Psikanalitik yorumlamayı teşvik eder ve her senaryoyu tam ve göz alıcı bir biçimde sahneler.

Testimone oculare

Suçun görgü tanığı için kullanılan İtalyanca bir cümledir. Gialli’yi İtalyanca izleyenler bu iki kelimeyi sık sık duyacaklardır. Giallo, bazen gözlemleme ve bunun sonucunda ortaya çıkan görgü tanıklığı üzerine kurgulanır. Alfred Hitchcock’un Rear Window (1954) isimli filminin tekrarlanması olan Il gatto a nove code (The Cat O’ Nine Tails, Dario Argento, 1971) filmi de bu eksen etrafında döner.

Her tür görüntü/bilgi dinamikleri gialloda araştırılmıştır ancak yabancı flaneur Sam Dalmas’ın (Tony Musante) şık bir Roma sanat galerisinde bir bıçak saldırısına tanık olduğu L’Uccello dale piume di cristallo deki kadar büyük bir etki oluşturmamıştır. Galeri görünürlüğü ve belirginliği en üst seviyeye ulaştırma ile ilgilidir: alan küçüktür ve suç dışında diğer bakışlar için dikkat dağıtıcı öğeler yoktur; kapılar/facade büyük cam panellerden oluşur; hiçbir şey engellenmemektedir; tüm alan son derece aydınlıktır. Dalmas’ın görüntüsüne katkıda bulunan bu desteklere rağmen kendi bakış gerçeğini görmede (ya da psikanalitik terimleri yanlış değerlendirirmek) başarısız olur. Diğer görgü tanığı anlatısı üzerine kurulu gialliler ise  Passi di danza su una lama di rasoio (Death Carries a Cane, Maurizio Pradeaux, 1972) ve La ragazza che sapeva troppo’dur.

Görgü tanıklığı ve izleyiciyi ters köşeye yatıran görüş temaları içeren filmlerin birçoğunun isminde “gli occhi” (göz) geçer. (örneğin I gatto dagli occhi di giada [The Cat's Victim, Antonio Bido, 1977] ve Gli occhi freddi della paura [Cold Eyes of Fear, Enzo Girolami Castellari 1971]).

Suçluyu Ortaya Çıkarma

Suçluyu ortaya çıkarma işinde giallo daha az bir uzlaşım göstermektedir. Yani katil filmin sonuna kadar ortaya çıkmaz ve izleyiciyi farklı kişiler üzerine yoğunlaştırır. Ortaya çıkarma işi patolojik olandan kimlik ve sunum yoluyla nasıl ayrılabileceğine dair bir araştırmaya giriş noktasıdır. Psikoanalizle birlikte, ortaya çıkarma işi  on dokuzuncu yüzyıl epistemolojisinin büyük sorunlarından biriydi ve şu anda dedektif ve analizci arasında analoji yapmak için kullanılan bir klişedir.

Sette scialli di seta gialla (Sergio Pastore, 1972) ve La bestia uccide a sangue freddo (Slaughter Hotel, Fernando di Leo, 1971)’nin de aralarında bulunduğu giallilerin birçoğu açıkça patolojik olanı belirler ve karakterizasyonu kullanmak bu özellikteki filmlerin tek amacıdır. Bu sebeple dedektifin işi ortaya çıkarma, adlandırma ve sosyal ve ahlaki açıdan tehdit edici unsur olarak ötekiliği barındırmaktır. Ancak birçok ilerici gialli (genellikle Argento’nunkiler ve aynı zamanda Giornata near per l’ariete [The Fifth Chord, Luigi Bazzoni, 1973]) erkeklik ve kimlik konularını araştırmak için suçu ortaya çıkarma uzlaşımları ve inceleme prosedürleri ile ilgilenir. Bu tarz giallide kilit temalar ötekileşmeyi, başarısız araştırmayı, diğeri olmayı da içinde barındırır.

Dikkat Çekici Giysiler

Birçok gialli izleyicisi Susan Scott’ın bir sonraki soyunma sahnesini beklerken, birçoğu da onun bir diğer harika kıyafetini görmeyi bekler. Söz konusu giallo hem erotik öngörüyü hem de kıyafet hassasiyetini teşvik eder. Giallo 1960 ve 70’lerin bir türüdür ve bu yıllar kıyafet açısından son derece dikkat çekicidir.

Kaç gialli moda evlerinde ya da moda evlerinin çevresinde geçmektedir? Sei donne per l’assassino, Nude per l’assassino (Strip Nude for your Killer, Andrea Bianchi, 1975) ve La dama rosa uccide a sette volte (The Red Queen Kills Seven Times, Emilio P Miraglia, 1972), bunlardan sadece bir kaçı. Peki kaç gialli kurbanı modeldir?

Edebi açıdan

Giallo’nun 1930’lardaki kökenlerine atıfta bulunursak, İngiliz çevirileri ve ilk Amerikan cinayet gizemleri ile birlikte sinematik giallo’nun edebi türe olan borcu unutulmaz. En belirgin örnekler ise giallo kitabının bir nesne olarak La ragazza che sapeva troppo filminde sahnelenmesi ve Unsane isimli filmde giallo yazarının/okuyucusunun anlatının merkezinde olmasıdır. İkinci filmde, Peter Neal (Antonio Francoisca) Amerikalı bir gialli yazarı ve Giuliano Gemma’nın detektifi hırslı bir Sherlock Holmes okuyucusudur.

Film listesinde adı geçmediği halde Agatha Christie, Concerto per un pistola (The Weekend Murders, Michele Lupo, 1970) ve Cinque bambole per la luna d’agostso (Five Dolls for an August Moon, Mario Bava, 1970) için bir ilham ve imitasyon kaynağı olmuştur. Edgar Allen Poe eserleri de gialli filmlere uyarlanmıştır, örneğin Sette note in nero (The Psychic, Lucio Fulci, 1977) ve Due occhi diabolici (Two Evil Eyes, Dario Argento ve George Romero, 1990).

Sömürge Sonrası Sorunu

Seyahat, tatil, egzotizm, melezlik ve yabancılık giallo’nun benzer özellikleridir. 1950’lerden sonra İtalyan sinemasının metinselliği ulusal film hareketi ve ulusal kimlik kapsamında problem yaratan sorguların önünü açan birçok özelliğe de sahiptir. Giaollo nun başkahramanı genellikle İtalya’da bir yabancı ya da İtalya’da tatil yapan bir turisttir. Mekan ise “Egzotik yerler”, İskoçya (L’iguana dalla lingue di fuoco [The Iguana with a Tongue of Fire, Riccardo Freda, 1971]), Haiti (Al tropico del cancro [Death in Haiti, Edoardo Mulargia, 1972]) ve Afrika’dır(L’uomo piú velonosa del cobra [Human Cobras, Bitto Albertini, 1971]). Karakterler sabit bir şekilde evde ya da başka bir mekanda bulunmazlar; daima farklı mekanlarda bulunurlar. Bu farklılık transatlantik hava yollarının reklamlarını ve elbette J&B viskisinin seyahat eden yolcuların favori içeceği olmasını doğrulamaktadır.  Bu Avrupa Sinema tarihindeki en göze çarpan ürün olmalı.

Giallo İtalya’da kurgulandığında, tipik olarak üç farklı rota izler. Bazen tanınabilir turist merkezleri ile ‘’İtalyan-lığın’’ tanıtımını yapar. Diğer zamanlarda İtalya’nın belirleyici özelliklerini göz ardı ederek İtalyan-lığı başka bir Avrupa ülkesi ile silmeye çalışır. Ve yine bazen esrarın gerçekleştiği mekan olarak kırsal-tarihsel yerleri seçer, La casa dale finestre che ridono (The House with the Windows that Laugh, Pupi Avati, 1976) da olduğu gibi.

İtalyan popüler sineması ulusal olmayanı teşvik etme eğilimindedir ve bu farklı biçimlerde yabancı olanın seyahati ve turist bakış açısı ile abartılmış olarak karşımıza çıkabilir. Ugo Liberatore’nin Incontro d’amore a Bali (1969) ve The Black Emanuelle  (1975-83)serileri (1975-83) bir soft-porno olarak karşımıza çıkmaktadır ve bu Anne McClintock’un “porn-tropikleri” olarak adlandırdığı giallo’nun daha pan-egzotik gizem araştırması ve değişen zevklerle ve halkın ilgisini canlı tutma olarak filme yansımıştır.

Giallo’nun popülaritesi ulusal boyuttan çıkıp uluslar arası bir boyuta da ulaşmış, hatta Japonya’da anime bir giallo bile yapılmıştır (Perfect Blue, Satoshi Kon, 1997). Ayrıca İspanyol (Una libelua para cada muerto [A Dragonfly for Each Corpse, Leon Klimovsky, 1974]), Belçikalı (Die Potloodmoorden [The Pencil Murders, Guy Lee Thys, 1982]), ve daha bir çok ülkenin giallo filmlerine rastlamak mümkündür.

Edgar Wallace filmleri İngiliz romancı ve oyun yazarı Edgar Wallace’ın eserleri üzerine çekilen filmlerdir.

Dünya çapında sayısız Edgar Wallace film uyarlaması olmasına rağmen, 1959 ve 1972 yılları arasında Railto Film adındaki Alman şirketi tarafından yapılan cinayet filmleri kendi alt-türünü oluşturması sebebiyle içlerinde en çok bilinenlerdendir. Benzer tarzdaki diğer Edgar Wallace uyarlamaları ise Alman Artur Brauner ve Kurt Ulrich ve İngiliz yapımcı Harry Alan Towers tarafından yapılmıştır.

Alman Edgar Wallace filmlerinin erken tarihi

Henüz sessiz film çağında, Alman film yapımcıları Edgar Wallace’ın romanlarının rahatlıkla beyazperdeye uyarlanabildiğini keşfetti. İlk Alman prodüksiyonu, Edgar Wallace hikâyelerinden Der große Unbekannte ise 1927 yılında filmleştirildi. Wallace bir sonraki film Der rote Kreis’in (The Crimson Circle, 1929) prodüksiyonu Berlin’de şahsen ziyaret etti. The Crimson Circle  sound-on-film (bir tür sesli film) Mart 1929’da Londra’da Phonofilm’de sergilendi.

1931’de Wallace’in en çok bilinen eserlerinden biri olan The Squeaker’ı Der Zinker adıyla bir sesli film olarak beyazperdeye uyarladı. Bunları takiben ise The Ringer (Der Hexer, 1932) Lamarc tarafından ve The Double (Der Doppelgänger, 1934) E.W.Emo tarafından uyarlandı. Amerika Birleşik Devletleri’nde The Fearhered Serpent 1932 yılında The Menace olarak beyazperdeye ulaştı. 1934’ten 1950’lerin ortalarına kadar Edgar Wallace eserleri üzerine hiç Almanca film çekilmedi. Daha sonra, 1950’lerin ortalarına gelindiğinde, Alman film dağıtımcısı Constantin-Film bir dizi film planlarına başladı. O zamanlarda cinayet filmlerinin Almanya’da rağbet görmemesi sebebiyle, bu riski alabilecek bir film yapımcısı bulunamadı.

1960’larda ‘’Krimis’’ filmlerindeki Üslup

Altmışların özgün Krimi sineması, filmleri sadece gerçek diziler değil aynı zamanda o zamanların Alman cinayet filmlerine benzer diğer bağlamlarda da görülen bir gerçek film alt türü yapan bir takım biçemsel özellikler içermektedir.

Özellikle, Harald Reinl (5 film) ve Alfred Vohrer (14 film) isimli iki yönetmen iz bırakmışlardır. Reinl uzun kaydırmalı çekimleri/palanları ve dış çekimleri tercih ederken, Vohrer’in filmleri hafif overacting ve farklı zoom ve kurgulama biçimleri ile bilinmektedir.

Genellikle Almanca roman başlıkları olan başlıklar Edgar Wallace sinemasının özgün görüntüsünü uyandırma niyetindeydi. Der Frosch mit der Maske (“The Frog with the Mask”), Der Zinker (“The Cheater”) ve Der Hexer (“The Warlock”) gibi başlıkların birçoğu kötü adamdan bahseder. Diğerleri Der Fälscher von London (“The Forger of London”), Der Bucklige von Soho (“The Hunchback of Soho”) ve Die Tote aus der Themse (“The Dead Girl in the Thames”) örneklerinde olduğu gibi hikâyenin uzamını belirtirken, daha soyut başlıklar ise genellikle Das Rätsel der roten Orchidee (“The Mystery of the Red Orchid”) Das Rätsel des silbernen Dreieck (“The Mystery of the Silver Triangle”) ve Das Geheimnis der grünen Stecknadel (“The Secret of the Green Pin”) örneklerinde olduğu gibi Rätsel (‘’gizem’’ ya da esrar’’) ya da Geheimnis (‘’sır’’) gibi kelimelerin özelliklerini taşırlar.

Aynı oyuncuların benzer roller için tekrarlanan oyuncu dağılımı ise altmışların Wallace filmlerinin bir diğer tipik özelliğidir. En popüler araştırmacıların bazıları Joachim Fuchsberger, Heinz Drache ve Siegfried Lowitz’dir. Komedi dublörü Eddi Arent, Siegfried Schürenber ve daha sonraları Hubert von Meyerinck ve hatta Chris Howland tarafından sunulurken kötü karakterler ise daha çok Fritz Rasp, Pinkas Braun, Harry Wüstenhagen ve özellikle Klaus Kinski tarafından oynanmıştır. Ek olarak, Elisabeth Flickenschildt, Gert Fröbe, Dieter Borsche, Lil Dagover ve Rudolf Forster gibi tanınan sinema ve tiyatro oyuncuları da defalarca önemli misafir rollerde yer almışlardır.

Gerçek film setleri genellikle Almanya’da olmasına rağmen, hikayenin geçtiği yer genellikle karakterlerin eski kalelerde, malikanelerde ya da köy evlerinde bulunduğu Londra ve civarıdır. Pejmürde gece kulüpleri, akıl hastaneleri ve özellikle daha sonraki filmlerde kız kolejleri ve elbette Scotland Yard Edgar Wallace filmlerinin popüler ana ve yan mekânlarıdır.

Hikaye bir yandan dizi ile de oldukça benzerdir. Olay örgüsü genellikle özgün bir maskeli kötü adam etrafında gerçekleşmektedir. Gerilim filmlerinin aksine, merak uyandırmanın en önemli tekniği ‘’polisiye’’dir. Yani, filmin sonuna kadar gerçek kötü adamın kim olduğun belirsizdir. Suç sebepleri ise genellikle hırs, intikam, servet avcılığı ve özellikle daha sonraki filmlerde kölelik ve uyuşturucu tacirliğidir.

İtalyan alt türü Giallo’dan farksız olarak, Wallace Krimi filmleri büyük ölçüde bir polisin ya da özel dedektifin çalışmaları üzerine kuruludur. Bir diğer tipik özellik ise Scotland Yard dedektifi tarafından kötü adamın entrika ve suçlarından korunmak zorunda olan bir kadın kahramandır. Bu tema esas itibariyle tüm Krimis filmlerinde tekrarlanır ve iki baş kahramanın hikayenin sonunda mutlu bir şekilde birbirlerine âşık olmaları alışmamış bir durum değildir.

Tipik bir tanıtımın yanında filmi daha fark edilebilir kılmak için (genellikle film jeneriğinden önce bir cinayet işlenir), filmin geri kalanı siyah beyaz olsa da film jeneriği 1961 itibari ile renkliydi. Sadece iki özel durum vardır. Ayrıca 1962’de film jeneriğinin başlangıcına ‘’Hallo, hier spricht Edgar Wallace’’(Merhaba, Edgar Wallace konuşuyor) seslendirmesi eklendi. Oldukça belirgin bir özellik ise Martin Böttcher ve özellikle Peter Thomas’ın film müzikleridir. Daha sonraki dört Alman-İtalyan ortak yapımından üçünün film müzikleri Ennio Morricone tarafından yapılmıştır. Mart 1922’de ölmesinin dışında Das Geheimnis der gelben Narzissen filminin müziklerini yapan bestekar Keith Papworth hakkında çok az şey bilinmektedir.

Diğer Edgar Wallace filmleri ve diğer eserleri üzerine etkileri

Edgar Wallace filmlerinin ardından, daha az başarılı ve ömrü kuşkusuz daha az olan diğer yazarların eserleri üzerine kurgulanmış dizileri ön plana çıkaran Krimi türü Alman film yapımının esası haline geldi. En göze çarpanları ise prodüksiyonu  Artur Brauner tarafından Doktor Mabuse ve Der Henker von London ve Das Phantom Von Soho Bryan gibi Edgar Wallace (Wallace’in oğlu, ayrıca polisiye romancısı) filmleri ve bazı Louis Weinert-Wilton uyarlamalarıdır. Ayrıca, Jerry Cotton ve Kommissar X film serileri ve Father Brown serileri biçemsel açıdan Wallace filmleri ile son derece ilişkilidir ve Krimi türünde yer alır.

Alman uyarlamaların yanı sıra, defalarca aynı oyuncuların ve Bernard Enninghouse, Ron Goodwin ve Francis Chagrin’inin bestekâr olarak yer aldığı, daha az bilinen ancak İngiliz sineması için Wallace filmlerinin ne kadar büyük bir etki yarattığını görebileceğimiz bir serisi vardır.

Günümüzde bu filmler halen Almanya’da ünlüdür ve etkilerinin büyük bir kısmı gülünç olsa da sık sık televizyonda gösterilmektedir. Edgar Wallace üslubu Alman film yapımının standart bir motifi olduğu için, son zamanlarda çekilen 2004 yapımı Der Wixxer (tahminen “The Wanker”, bir Der Hexer parodisi) ve takiben 2007 yapımı Neues vom Wixxer (bir Neues vom Hexer parodisi) gibi sayısız parodi bulunmaktadır. Üçüncü film Triple Wixx ise şu anda prodüksiyon aşamasındadır.

Apokaliptik bilimkurgu janrı bilimkurgunun bir alt türü olarak, nükleer savaş, salgın hastalık veya başka büyük bir felaket ile insanlığın sonunun geleceğine dair hikâyeler anlatır. Post apokaliptik bilimkurgu ise mekân olarak, bu tarz büyük felaketler sonrası yeniden kurulan dünyada geçer. Zaman ise ya bu felaketten hemen sonrasını anlatır ve hayatta kalanların çektiklerine veya psikolojilerine odaklanır ya da felaketin üzerinden belli bir süre geçtikten sonra, felaket öncesi medeniyetin geçmişte kalan, çoktan unutulmuş halini anlatır. Post-apokaliptik hikâyeler genelde teknolojinin olmadığı ilkel bir gelecekte ya da sadece bazı kırık dökük, eski teknolojik aygıtların kaldığı bir dünyada geçer. Bilimkurgunun bu türü ile distopik toplumlar veya kara ütopyaları ele alan türü arasında çok muğlâk bir sınır vardır.

Bu türler, ‘nükleer bir silah ile bütün dünyanın yok edilmesi’ olasılığının, toplumların bilinçlerine yerleştiği İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra popülerlik kazanmışlardır.  Öte yandan, kayda değer apokaliptik romanlar, 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Mary Shelley’nin The Last Man romanını yayınlamasına kadar geriye gider. Ayrıca, alt türler apokaliptik edebiyattan, binlerce yıllık hikâyelerden ve yorumlardan beslenir.

Antik Yazıtlar

Babil ve Yahudi gelenekleri de dâhil olmak üzere pek çok toplum, apokaliptik edebiyat ve mitoloji üretmiştir, bazıları dünyanın ve insanlığın sonunu anlatmıştır.

Peygamber Nuh’un ve gemisinin Kutsal Kitap’ta geçen hikâyesi, çürümüş bir medeniyetin sonunu ve onun yerine yeni kurulan bir dünyayı anlatır. Milattan sonraki ilk asırlar pek çok apokaliptik eserin ortaya çıkışına şahit olmuştur. Yeni Ahit’te de yeri olduğu için bunların en bilineni, yok oluşa dair kehanetlerle dolu olan Book of Revelation (Vahiler)’dir. ‘Sırların ifşası’ anlamına gelen apocalypse (kıyamet) sözcüğü de buradan gelmektedir. Dini araştırmalara göre, apokaliptik metinlerde ve hikayelerde ya cennete çıkarılan ya da geleceğin gösterildiği bir insanoğlu vardır ve bu kişi, oldukça gizli sırlar taşır. Birçoğu cennet ve gelecek hakkında olan bu vahiler, bugün yaşanan olayların nedenlerini açıklar.

Yeni Ahit’in Apokrifa külliyatından başka Peter, Paul, Stephen, Thomas, James ve Gnostic  Apokalips’leri vardır.  İncil’den alınan apokaliptik hikayeler de dahil olmak üzere bu dönemin inanç ve fikirleri gelişen Hıristiyan Eskatolojisini de etkilemiştir.

Modern Eserler

1900 Öncesi

Modern apokaliptik bilimkurgunun ilk örneği Mary Shelley’nin 1826’da yazdığı The Last Man romanı olarak gösterilebilir. Bu romanın son bölümünde salgın sonucu insanlığın yok olduğu bir dünyada yaşayan bir adamın hikâyesi anlatılmaktadır. Bu alt türün pek çok unsurunu taşıyan roman, kimileri tarafından ilk bilim kurgu romanı olarak kabul edilmiştir; fakat bu sıfat Shelley’nin daha önce yazdığı ve daha ünlü olan Frankenstein romanına aittir.

1885’te  Richard Jefferies’ının yazdığı, After London gerçek bir “post-apokaliptik bilimkurgu ” olarak nitelendirilebilir;  ani ve tanımlamayan bir felaket sonrası İngiltere nüfusu neredeyse yok olmuştur; taşra kasabaları doğal haline geri bürünür ve hayatta kalan bir kaç kişi yarı ortaçağ yaşam tarzına döner. İlk birkaç bölümde sadece, İngiltere’nin dönüştüğü harika doğa tasvirleri anlatılır: tarlalar ormanlarla kaplanır, evcilleşmiş hayvanlar vahşi doğada yaşar, yollar ve kasabaların üzerini doğa ile örtülür, nefret edilen Londra bir göle ve zehirli bir bataklığa dönüşür. Hikâyenin geri kalanı onlarca yıl sonra vahşi hayat ve toplumda geçen tam bir macera, arayıştır; ama ilk bölümler sonraki bilim kurgu hikâyelerine bir temel oluşturmuştur. Benzer şekilde, Stephen Vincent Benét’in “By the Waters of Babylon” (1937) isimli kısa öyküsü belirsiz bir felaketten kaçan ve yerle bir olmuş New York’a gelen bir adamın kabul görme arayışını anlatır. 1898’de basılan H.G. Wells romanı The War of the Worlds , Mars’ta yaşayan varlıklar tarafından dünyanın ele geçirilişini anlatır. Uzaylılar, durdurulamaz araçlar üzerine yerleştirilmiş gelişmiş silahlar ile sistematik olarak Viktoryen dönem İngilteresi’ni yerle bir ederler. Orson Welles, Mercury Theatre’da (Mercury Tiyatrosu) kendi programında romanın radyo uyarlamasını yapınca, roman en çok bilinen erken dönem apokaliptik eserlerden biri olmuştur. Daha sonra pek çok kez sinemada, televizyonda yeniden çevrilmiş ve radyoya, müziğe ve bilgisayar oyunlarına da uyarlanmıştır.

1900 Sonrası Eserler

Nükleer Savaş

Soğuk Savaş dönemi, nükleer savaşın gerçek olması ile bu alt türe olan ilgiyi arttırmıştır.  Paul Brians, 1895-1984 yılları arasındaki hikâyeler, romanlar ve filmlerde geçen atom savaşlarını incelediği  Nuclear Holocausts: Atomic War in Fiction adlı eserini yayınlamıştır.

Artık bu yıkımı derecesini tahayyül etmek hayal değildir. Mordecai Roshwald’nin Level 7, Nevil Shute’nin On the Beach ve Pat Frank’in Alas, Babylon, gibi bazı yeni eserler genel bilimkurgunun özelliklerini tanımlayan hayali bilim ve teknolojiden kaçınmışlardır. Diğerleri mutantlar, işgalci uzaylılar veya geleceğin egzotik silahları gibi (örn. James Axler’s Deathlands) daha fantastik öğeler taşır. Walter M. Miller, Jr.’ın 1959 tarihli A Canticle for Leibowitz adlı yapıtı bu alttürdeki ufuk açıcı bir eserdir. Kilisenin (Katolik veya diğerleri) yeniden yükselişi, sözde ortaçağ toplumu gibi düşünceler ile soykırım öncesindeki dünyanın bilgisini yeniden keşfetme teması bu kitabın merkezini oluşturmaktadır.

Bazı teorisyenlere göre, yakın geçmişinde Hiroshima ve Nagasaki’ye atom bombası atılmış olması, pek çok apokaliptik temayı da içerecek biçimde Japonların popüler kültürünü derinden etkilemiştir. Japon’ların manga ve animeleri apokaliptik hayal ürünleriyle bezelidir.

Andre Norton en bilinen post apokaliptik romanlardan biri olan Star Man’s Son (AKA, Daybreak 2250)’ı 1952’de yayınlanmıştır. Kitapta genç bir adam olan Fors, radyasyonun mahvettiği bir yerde mutasyona uğramış telepatik bir kedinin yardımıyla bilgiye erişmek için Arthurvari bir arayışa sürüklenir. Kahraman mutasyona geçirmiş yaratıklarla karşılaşır; “canavar yaratıklar” muhtemelen insanların genetiği bozulmuş bir formudur.

Çocuk romanları yazarı Jeanne DuPrau, 2003’te, genç erişkinler için yazdığı dört kitaplık bir post-apokaliptik serisi olan romanların ilkini yayınlar. The City of Ember, adlı bu roman Bill Murray ve Saoirse Ronan’ın başrolünü paylaştıkları bir film olarak sinemaya da uyarlanmıştır.

Post-apokaliptik bilimkurgunun son eserlerinden olan Cormac McCarthy’nin Pulitzer Prize-ödüllü The Road (2006) adlı romanı, aynı zamanda yönetmen John Hillcoat tarafından, Viggo Mortensen ve Kodi Smit-McPhee başrollerini paylaştığı bir film ile sinemaya da uyarlanmıştır. Metinde dünyanın bir bölümünü yok eden olayın nedeni asla açıklanmaz.

Salgın Hastalık

Jack London’ın 1912’de yayınlanan romanı The Scarlet Plague San Francisco’da 2072 yılında geçer; gezegenin nüfusu altmış yıl önce bir salgınla büyük ölçüde azalmıştır. George R. Stewart’ın Earth Abides (1949) adlı eseri insanlığın büyük kısmının bir salgın hastalık tarafından yok edildiğine şahit olan bir adamı anlatır. Adam bilgi ve öğreti biriktirerek, yeni bir medeniyet kurmak için çalışırken, adamın çevresinde zamanla küçük bir topluluk bir araya gelir.

1970’lerde BBC’de yayınlanan bir televizyon dizisi olan Survivors, yakın zamanda 2008’de yeniden çekildi. Dizide, genetik olarak geliştirilen bir virüs, dünya nüfusunun %99’unu öldürür ve sonrasında yaşanan erken etkilenme döneminde hayatta kalan bir grup İngiliz’in öyküsü anlatılır. İlk bölümler salgının hemen ertesindeki etkileri incelerken, ikinci ve üçüncü seriler hayatta kalanların yeni toplumlar kurma ve diğer topluluklarla ilişkiye girmelerini ele alır.

1978’de, Stephen King The Stand’i yayınladı; roman dünyanın sonunu getiren bir grip salgınından kurtulan küçük bir grup insanın yolculuğunu anlatmaktadır. 1949’da yayınlanan Earth Abides romanından etkilendiği söylense de, King’in kitabı pek çok doğaüstü öğeyi barındırmaktadır ve korku bilimkurgu türünde değerlendirilmektedir. David R. Palmer’ın ödüllü romanı Emergence (1984) insanoğlunun çıkardığı bir salgın hastalık ile dünya nüfusunun çok büyük kısmının yok olduğu bir zamanda geçmektedir.

Nobel ödüllü Portekiz yazar Jose Saramago’nun 1995’te kaleme aldığı Körlük isimli romanı, körlüğün kitlesel bir salgın olarak yayıldığı bir şehirde ya da ülkede sosyal yapının altüst oluşunu anlatmaktadır.

Margaret Atwood’un romanı Oryx and Crake, distopyan post-apokaliptik bilimkurguya bir örnektir. Hikâye genetik olarak dönüştürülmüş bir virüsün, kendileri de genetik olarak oynanmış başkarakter ve küçük bir grup insan dışında herkesi yok ettiği bir çerçeveye oturtulmuştur. Bir seri geri dönüşler ile biyo-korporasyonların idare ettiği bir dünya düzeni tasvir edilir ve kıyamete neden olan olaylar açıklığa kavuşur. Hikâyeyi daha sonra The Year of the Flood takip etmiştir. Kısa öykü “Freeforall” ise totaliter bir toplumun cinsel birleşme ile geçen bir salgın hastalığı durdurmaya çalışmasını anlatır.

Richard Matheson’ın I Am Legend romanında, dünya nüfusunu vampir benzeri yaratıklara dönüştüren global bir salgından etkilenmeyen tek insan olan Robert Neville’in hayatı konu alınır.

Frank Herbert  The White Plague (1982) romanı, IRA tarafından gömülen ve sonra patlayan bir bombanın, moleküler uzmanı biyolog John Roe O’Neill’in 20 Mayıs 1996 günü karısı ve çocuklarını öldürmesi ile başlar. Ailesini kaybedince çılgına dönen O’Neill, soykırımvari bir intikam planlar ve kadınları öldüren bir virüs yaratır. O’Neill daha sonra bu virüsü İrlanda’da (teröristleri desteklediği için), İngiltere’de (İrlandalıları baskı altında tutarak, onlara terör nedeni verdiği için) ve Libya’da (bahsi geçen teröristleri eğittiği için) yayar.

Ayrıca bu ülkelerde vatandaşları olan hükümetlere, vatandaşlarını geri çekmelerini ve bu ülkeleri karantina altına almalarını söyler. Bu sayede salgın, kendi belirlediği alanda yayılacaktır; sonuçta onlar da O’Neill’in kaybettiklerini kaybedeceklerdir. Eğer söyledikleri yapılmazsa elinde yayacak daha çok virüs vardır.

Modern Teknolojinin Çöküşü

René Barjavel’in 1943 tarihli romanı Ravage, Fransa’nın Almanya tarafından işgal edildiği dönemde yazılmıştır. Roman ani bir elektrik kesintisi sonucu kaosun, kıtlığın ve hastalıkların ortaya çıktığı, geleceğin mahvolmuş Fransa’sında geçmektedir ve kurtulmayı başaran bir grup insanın çaresizce hayatta kalma mücadelesini anlatır. Barjavel’den yarım yüzyıl sonra, S. M. Stirling 2004 yılında benzer temalı  Dies the Fire romanı kaleme almıştır. Romanda dünya çapında ani ve gizemli bir ‘Değişim’ fizik kanunlarını değiştirir, sonuç olarak da elektriğin, ateşli silahların ve yüksek enerji isteyen birçok teknolojinin artık çalışmaz. Medeniyet taş taş üste kalmadan çöker ve iki farklı topluluk ortaçağ teknolojilerini, yeteneklerini ve büyülerini yeniden yaratmak için birbirleriyle mücadele ederler. Modern teknolojinin çöküşünü konu alan Afterworld ise bilgisayar animasyon teknolojisi ile geliştirilen Amerikan bilimkurgu televizyon dizisidir.

Uzaylı Tehditleri

Edgar Allan Poe’nun 1839 tarihli kısa öyküsü “The Conversation of Eiros and Charmion” da öldükten sonra, dünyanın sonunu getiren kıyameti tartışan iki ruh vardır. Dünyaya çarpan bir kuyruklu yıldız gezegenin atmosferindeki nitrojeni yok etmiş ve geriye sadece oksijen kalmıştır, sonuçta bütün dünya cehenneme dönmüştür. 1933′te Philip Wylie ve Edwin Balmer’in birlikte kaleme aldıkları When Worlds Collide adlı romanda dünya sahte bir gezegen olan Bronson Alpha tarafından yok edilir. Seçilmiş bir kaç kişi bir uzay gemisi ile kaçmayı başarır. Romanın devamında kaçmayı başaran bu grup, dünyanın eski yörüngesine yerleşmiş olan Bronson Alpha gezegenin kardeşi Bronson Beta’da yeni bir hayata başlarlar.

1954′te  J. T. McIntosh’ın yazdığı One in Three Hundred romanında bilim adamları, Güneş’in patlayacağı kesin gün saat ve dakikayı hesaplamayı başarırlar. Sonuçta, güneş gören yarımküreden başlayarak dünya üzerindeki denizler buharlaşacak ve yeryüzündeki hayat 24 saat içerisinde tamamen yok olacaktır. Korkunç kasırgaların ve felaketlerin kopacağı tahmin edilmektedir. Binalar havaya uçacaktır. Tahliye edilen insanları Marsa götürmek için binlerce uzay gemisi üretilir. Güneş patlamaya başladığında her şey takvime göre gerçekleşir, fakat pek çok uzay gemisi  bozulur ve  Marsa gitmeyi başaramaz.

Jerry Pournelle ve Larry Niven (1977) beraber kaleme aldıkları Lucifer’s Hammer adlı romanda, büyük felakete yol açan bir kuyruklu yıldızın, dünyaya çarpması ve çeşitli insan topluluklarının felaket sonrası Güney California’da hayatta kalma mücadelesi anlatılır.

Cosy Catastrophe (Cosy Felaketler)

“Cosy catastrophe” post-apokaliptik bilim kurgunun özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında İngiliz bilimkurgu yazarları arasında yayılan bir tarzına verilen isimdir. “Cosy catastrophe” tarzında yazılan bir eserde, alışılageldiği gibi bir medeniyet sonlanır ve hayatta kalmayı başararak daha sonra kendi medeniyetlerini kuracak olan bir grup insan dışında herkes ölür. Bu tanımı Brian Aldiss, “Billion Year Spree: The History of Science Fiction” adlı eserde kullanmıştır. Kavram, 1890′larda Ignatius L. Donnelly (Edmund Boisgilbert takma adıyla), tarafından yazılan Caesar’s Column isimli romana kadar geriye gider. Zenginlerin iktidarına ve oligarşiye karşı alt sınıfın kanlı isyanı, medeniyetin yıkılmasına neden olur, ama başkahraman (Uganda dağlıklarında Avrupa’nın müstahkem bir kolonisi olan ) evine geri dönmeyi başarır. Cosy mystery, gizemli bilimkurgu (mystery fiction?) türüne benzer özellikler taşır.

The Day of the Triffids romanının yazarı İngiliz John Wyndham, özellikle Brian Aldiss’in eleştirilerine maruz kalmıştır. Eleştirmen L. J. Hurst, kitapta ana karakterin birçok cinayete, intihara ve şansızlıklara tanık olduğunu ve çoğu zaman kendisinin de ölüm tehlikesi ile karşılaştığını söyleyerek Aldiss’in suçlamalarını reddeder.

John Christopher’ın romanı The World in Winter (1962) da bu kategori içerisinde yer alır. Ana karakter, güneşin radyasyonunda yaşanan bir düşüş sonucu Avrupa medeniyetinin çöküşüne tanıklık eder ve en aşırı uçlardan kendisini korumayı tutmayı başarır.  Yeterince şanslı olanlar Afrika’ya yerleşmek için kaçarlar, ama burada da kendilerine ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapılır. Sonuçta, içinde Nijerya askerlerinin ve başkahramanın olduğu bir hoverkraft ile Londra’ya yapılan son yolculuk esnasında başkarakter görevi sabote eder; çünkü hayatta kalmayı başaran bir gruba katılan karısıyla beraber orda kalmayı tercih eder.

Katalan yazar Manuel de Pedrolo, 1974’te basılan post-apokaliptik roman “Mecanoscrit del segon origen” (Second origin typescript)’i kaleme almıştır. Dünyadaki bütün canlıları öldüren bir düşman soykırımı sonrası, iki çocuk kazara hayatta kalır.  İnsanlığın kültürünü sürdürmek ve dünya üzerindeki nüfusu artırmak görevi artık ikisindedir.

David Graham’ın Down to a Sunless Sea (1979) adlı eseri benzer bir “cosy catastrophe” ile başlar. Dünyanın geri kalanı, her tarafa ölümcül radyoaktif maddeler saçan bir nükleer savaş sonrası yok olmuştur; fakat hayatta kalmayı başaran bir grup insan, kahraman bir jet pilotunun yönlendirmesinde Antartika’ya yerleşip insanlığı yeniden kurar.

Petrol krizi sonrası

James Howard Kunstler,  World Made By Hand adlı romanında New York’un şehir dışı bölgesini mekân olarak seçer. Bir petrol kaynağı Amerikan ekonomisine ve halkına büyük zarar vererek düşüşe geçmiştir ve Amerikalılar günlük hayatlarını ucuz petrol olmadan sürdürebilmeyi öğrenmek zorunda kalırlar.

David Graham da 1982’de Sidewall adlı kitabında benzer bir konuyu kullanmıştır. Romanda zira OPEC politik amaçlardan ötürü petrol üretimini durdurunca, dünya petrole alternatif aramak zorunda kalır. Hikaye nükleer enerji ile çalışan, yarı-süpersonik okyanus aşan bir aracın inşa edilmesini anlatır ve birçok terörist grup ve ulus dünyanın petrole bağımlı kalması için bu aracı ve girişimi durdurmaya çalışır.

İyi”Kötü Film” için çeviren: Duygu KOCABAYLIOĞLU

Kaynak

Exploitation film genellikle dehşet verici konular ‘istismar edilerek’ geliştirilen bir film türüdür. “Exploitation” terimi film piyasasında oldukça yaygındır; promosyon ve reklam anlamında her türden film için kullanılır. Bu filmler büyük bir star, özel efektler, seks, şiddet, romantizm gibi bir anlamda sömürecek konulara ihtiyaç duyarlar.  Buna rağmen bir exploitation filmi ağırlıklı olarak sansasyonel reklamcılığa ve filmin gerçek kalitesinden ziyade tasvir edilen konunun geniş ve dehşet verici bir şekilde abartılı aktarımına dayanır. Exploitation filmleri genellikle her bakımdan düşük kalitede filmlerdir. Ancak durum her zaman böyle değildir. Exploitation filmleri bazen ciddi anlamda ilgi toplar ve popüler olurlar.

Tarihçe

Exploitation filmlerde, müstehcen ya da açık seçik seks sahneleri, sansasyonel şiddet, hap kullanımı, çıplaklık, tuhaf ve korkutucu şeyler, kan, gariplik, yıkım, isyan ve kargaşa en önemli özelliklerdendir. Bu tür filmler sinemacılığın ilk günlerinden beri çekilse de ABD ve Avrupa’da genel anlamdan sansürün ve sinema kurallarının yumuşaması ile birlikte, 1960 ve 70’lerde popülerleşmişlerdir. Ayrıca yapımcılar televizyon nedeniyle kaybettikleri izleyicinin ilgisini çekmek için sansasyonel öğeler kullanmıştır. Çoğu tiyatrolarda oynanamayacak ve ABD’de NC-17 derecesi alamayacak denli düşük bütçeli filmlerdir. 1990’lardan beri exploitation filmler, türü para-sinema olarak adlandıran akademik çevrelerin de dikkatini çekmektedir.

“Exploitation” sözcüğü çok geniş anlamda tanımlanır ve filmin asıl içeriğinden ziyade seyircinin filmi algılaması ile ilgilenir. Hays Code’u geçemeyen sanat filmleri ve exploitation filmler genelde aynı salonlarda gösterildiği için ilgi çekici malzeme ve sanatsal içerik genelde bir aradadır. Explioitation filmler, filmlerinde saldırganlık öğesi baskın olan ve “saygın olmayan” malzemeyi cesurca işleyen ünlü Avrupalı yönetmenler Derek Jarman, Luis Buñuel, ve  Jean-Luc Godard sayesinde gelişmiştir. Stanley Kubrick‘in A Clockwork Orange, Tod Browning‘in Freaks ve Roman Polanski‘nin Repulsion filmi dâhil olmak üzere klasik olarak adlandırılan pek çok filmde seks, şiddet ve exploitation filmleri ile bağdaştırılan şok vardır. Buñuel’in Un chien andalou filmi modern splatter filmine özgü öğeler içermektedir.  Eğer Carnival of Souls Avrupa’da çekilmiş olsaydı sanat filmi olarak, öte yandan Eyes Without a Face Amerika’da çekilseydi düşük bütçeli bir korku filmi diye sınıflandırılacağı iddia edilmektedir. Sanat filmlerinin ve exploitation filmlerinin seyircisi Hollywood’un sunduklarını genelde reddeder.

Exploitation filmler, haberlerde çıkan ve halkın kısa süreli belleğinde yer eden olaylardan yararlanmıştır ancak büyük film stüdyoları büyük bir film çekmek için gerekli zamanın uzun olması dolayısıyla bu projelere pek sıcak bakmaz. Mesela Child Bride (1938), Ozarks’ta yaşça büyük adamların küçük yaştaki kızlarla evlenmesine dikkat çekmektedir.   Reefer Madness (1936)’da olduğu gibi filmlerde hap kullanımı gibi diğer meseleler büyük film stüdyolarının kendi ortalama seyircilerini ve saygınlıklarını kaybetmemek adına yanaşmayacakları kadar seyirci toplamıştır. Sex Madness (1938) evlilik öncesi cinsel ilişkilerden bulaşan zührevi hastalıkları ele almıştır. Hamilelik ve doğum hakkındaki Mom and Dad (1945) zor şartlarda tanıtılmıştır. She Shoulda Said No (1949) hap kullanımı ve karmaşık seks hayatı konularını birleştirmiştir.

Büyük stüdyolardan çok daha önce Finlandiya Kış Savaşı, Kore Savaşı ve Vietnam Savaşı hakkında birtakım savaş filmleri çekilmiştir. Orson Welles‘ın Mercury Theatre Halloween 1938 radyo yapımı The War of the Worlds’u pek çok Amerikalı’yı şok ettiğinden ve haberlere konu olduğundan Universal Pictures, Flash Gordon’s Trip to Mars adlı dizisini kısalttı ve o yıl Kasım ayında gösterime girmek üzere  Mars Attacks the World filmini çekti.

Kimi Poverty Row düşük bütçeli  B film daha çok büyük stüdyo projelerinden faydalanmıştır. Filmi çekim hızları büyük stüdyo filmlerinin seyircisini çekmek açısından avantaj sağlayabilir. Mesela Edward L. Alperson, Paramount Pictures’ın yönetmeni George Pal’ın saygın filmi The War of the Worlds’u sinemada ezmek için William Cameron Menzies’in  Invaders from Mars filmini çekmiştir. Pal’ın  The Time Machine filmi de  Robert Clarke‘in bir Edgar G. Ulmer filmi olan Beyond the Time Barrier (1960) tarafından hezimete uğratılmıştır. Bu yüzden, büyük film stüdyoları, yapımcılar ve yıldızlar projelerini gizli tutmaktadır.

Açık Sinemalar, otomobille girilen sinemalar (Grindhouse, Drive-in Cinema)

Açık tiyatro (grindhouse), genelde exploitation filmleri gösteren tiyatrolar için kullanılan bir Amerikan terimidir. New York’ta 42. Cadde’deki  “bump n’ and grind’ dancing ” ve striptiz afişleri olan burlesque tiyatrolarının batmasından sonra bu adı almıştır. 1960’larda bu tiyatrolar exploitation filmlerinin buluşma yeri olarak kullanılmaya başlamıştır.

Sinema sahipleri, drive-in movie theater (otomobille girip arabadan film seyredilen açık sinemalar) 1960’larda ve 1970’lerde düşüşe geçtiğinde, sinema patronları müşterilerini geri kazanmak için yeni arayışlara başladı. Çözümlerden birisi de exploitation film göstermekti. Aslında, 1970’li yıllardaki bazı yapımcılar doğrudan “drive-in” pazarı için filmler yapacaktı. Bunların çoğu, içlerinden bazıları “drive-in” filmlere göndermeler yapan şiddet içerikli aksiyon filmleridir.

Alt türler

Exploitation filmler, diğer türlerdeki filmlere özgü tarzları ve konuları, özellikle de korku filmlerini ve belgesel filmlerini benimseyebilir. Exploitation film alt türleri, kullandıkları özelliklere göre sınıflandırılır. Konu olarak, exploitation filmi ucuz dergiler gibi sözde sömürücü medyadan da etkilenebilir.  Bunun dışında exploitation filmleri, iki ya da daha fazla türü aynı anda kullanarak, hem slasher film hem de splatter film olarak nitelendirilen Maniac (1980) filminde olduğu gibi bazen türleri belirsizleştirmektedir.  Wishman’ın  Let Me Die A Woman filmi hem shock documentary hem de  sex exploitation filmi alt türlerine özgü öğeler içermektedir.

1930 ve 1940’ların Cautionary filmleri

1930’lu ve 1940’lı yıllarda çekilen exploitation filmleri, aslında ders verici olmalarına rağmen dönemin  oldukça  katı sansür ve incelemelerinden geçen filmlerdir. Genel olarak, evlilik öncesi cinsel ilişkiye ve hap kullanımına ilişkin olası tehlikeler hakkındaki ikaz edici hikâyeler (cautionary stories)’dir. Örnekler arasında Marihuana, Mom and Dad, Reefer Madness, Sex Madness ve  She Shoulda Said No! yer alır.

Biker filmleri

Marlon Brando’nun başrolde oynadığı 1953 yapımı The Wild One, motosiklet çeteleri hakkında çekilen ilk film olma özelliğini taşır. 1950’lerden sonra parçaları toplama otomobiller ve motosikletleri konu alan bir dizi düşük bütçeli asi gençlik filmleri çekilmiştir. American International Pictures’ ın  The Wild Angels filminin 1966 daki başarısı 1970’li yıllara değin sürecek bir trendi başlattı. Diğer “biker filmleri” arasında Motorpsycho (1965), Hells Angels on Wheels (1967), The Born Losers (1967), Satan’s Sadists (1969), Nam’s Angels (1970) ve C.C. and Company (1970) yer alır.

Blaxploitation

Black exploitation ya da “blaxploitation” filmler, siyahi oyuncular ile, görünürde siyahi seyirci için çekilen ve Afro-Amerikan kent çevresi klişesi etrafında dönen filmlerdir.  En önemli temalardan biri Afro-Amerikanların “Beyazları” hile ve şiddet yoluyla alt edebilecekleridir. Bu alt türün ilk örneği Melvin Van Peebles’in Sweet Sweetback’s Baadasssss Song filmidir.  Diğer örnekler arasında Black Caesar, Blacula, Black Shampoo, Boss Nigger, Coffy, Coonskin, Cotton Comes to Harlem, Dolemite, Foxy Brown, Hell Up in Harlem, Live and Let Die, The Mack, Shaft, Sugar Hill,  Super Fly, The Thing With Two Heads ve Truck Turner yer alır.  Quentin Tarantino’nun Jackie Brown filmi bu türün modern örneklerinden birisidir.

Cannibal filmler

Cannibal filmler, ya da diğer adıyla cannibal türü, 1970’li yılların başlarından 1980’li yılların sonları arasında, daha çok İtalyan sinemacılar tarafından çekilen, vahşi ve şiddet ve kan içerikli filmlerin toplamıdır.  Bu filmler genelde Güney Afrika’nın derinliklerindeki ya da Asya yağmur ormanlarındaki kabilelerde geçen ve bu kabilelere karşı bir suç işleyen Batılıların esir alındığı yamyamlık( cannibalism) konusu üzerinde yoğunlaşan filmlerdir. Mondo filmde olduğu gibi, cannibal filmerin de ana teması egzotik yerler ve hayvan olsun insan olsun tüm canlılara karşı gösterilen zalim şiddettir. Bu türün en meşhur filmi, altı hayvanın öldürüldüğü çok tartışmalı Cannibal Holocaust (1980)’dir. Diğerleri ise:  Cannibal Ferox, Eaten Alive!, The Mountain of the Cannibal God, Last Cannibal World, ve ilk cannibal filmi The Man From Deep River dır.  Bu türün en ünlü yönetmenleri ise Umberto Lenzi, Ruggero Deodato, Jesús Franco ve  Joe D’Amato’dur.

Chambara filmleri

1970’lerd, Japonya’da, eserleri sonraki bir çok filme kaynaklık eden Kazuo Koike’nun “samurai manga”’sının başarısının ardından revizyonist ve geleneksellikten uzak duran samuray filmi türü popülerlik kazandı.  Hanzo the Razor, Lady Snow blood, Lone Wolf and Cub, (ayrıca sexploitation film de sayılan)  Sex and Fury ve Shogun Assassin gibi filmler önceki Akira Kurosawa filmlerindeki gibi  jidaigeki filmlerin stoacı, katı hassasiyetlerini pek önemsemez; bunun yerine intikam hırsı ile hareket eden anti-kahramanlar , gereksiz çıplaklık, şehvetli seks sahneleri, ürkütücü kılıç oyunları, genelde yaralardan fışkıran bir dolu kan yeni chambara filmin öne çıkan özellikleridir.  .Quentin Tarantino’nun “Kill Bill” volume 1ve volume 2 filmleri modern zamanlar versiyonudur.  Tokyo Shock Films’e ait  “The Machine Girl” ve  “Tokyo Gore Police” gibi daha yeni filmler de bu başlık altında toplanabilir.

Carsploitation filmleri

Carsploitation filmler, o dönem popüler olan, araba yarışı ve spor arabaları ile daha büyük arabaların çarpışması sahneleriyle dolu olma özelliğini taşır. Bu türün en olmazsa olmaz filmi Vanishing Point’dir. Diğerleri arasında The Blues Brothers, Cannonball, The Hitcher, Death Race 2000, Dirty Mary Crazy Larry, Gone in 60 Seconds, Mad Max, Race with the Devil ve  Two-Lane Blacktop yer alır.  Quentin Tarantino’nun Death Proof filmi Russ Meyer ve slasher filmlerin yanı sıra bu türün modern modern bir örneğidir. The Cars ve The Fast and the Furious de bu alt türe girmektedir.

Eco-terror filmler

“Cinnet- geçiren-doğa”, “doğal terör”  ya da “eko-terör” olarak da bilinen eco-terror filmler, tütüne göre daha büyük ya da daha kızgın tek ya da bir grup hayvanın bir grup insan onları avlamaya çalışırken belli bir bölgede yaşayan insanları korkutması konusunu işler. Bu trend, 1950’lerde atom denemelerine olan merakın dev canavarlı filmlerin popülerliğini artırması ile başlamıştır. Bunlar atom bombalarının uyandırdığı eski çağlardan kalma dev yaratıklar ya da radyasyon sonucu mutasyon geçirmiş sıradan hayvanlardır.  Godzilla, Them! ve Tarantula bu türüm örneklerindendir.  1970’li yıllarda doğayı alt üst etmekle suçlanan kirliliğe, toplu açgözlülüğe, askeri sorumsuzluğa karşı bilincin artmasıyla bu trend yeniden canlanmıştır.  Night of the Lepus, Frogs ve Godzilla vs. the Smog Monster bu filmlerin örneklerindendir. Steven Spielberg’in 1975 Jaws filminin büyük başarısı, bu başarıdan kâr elde etmek isteyenlerin filmin  ( bazen tamamı çalıntı denilen) birebir benzerlerini çekmelerine neden olmuştur. Bu filmler arasında Alligator, Cujo, Day of the Animals, Great White, Grizzly, Humanoids from the Deep, Monster Shark, Orca, The Pack, Piranha, Prophecy, Razorback, Tentacles ve Tintorera yer alır.  Bu tür filmlerin en önemli yapımcısı Roger Corman’dır.

Giallo filmleri

Giallo filmler, hem katilin işlediği vahşi cinayetler hem de cinayetlerin ardından dedektiflerin şüphelileri araştırması etrafında dönen İtalyan yapımı slasher filmlerdir. Bu türün adı İtalyancada sarı anlamına gelen “Giallo” sözcüğünden gelir. Sarı, bu filmlerin uyarlandığı ucuz romanların zemin rengidir.  Bu tütün ilk örneği, La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much) filmidir. Diğer Giallo filmer arasında 4 mosche di velluto grigio (Four Flies on Grey Velvet), Il gatto a nove code (The Cat o’ Nine Tails), L’uccello dalle piume di cristallo (The Bird with the Crystal Plumage), La coda dello scorpione (The Case of the Scorpion’s Tail), La tarantola dal ventre nero (Black Belly of the Tarantula), Lo strano vizio della Signora Wardh (The Strange Vice of Mrs. Wardh/Blade of the Ripper), Sei donne per l’assassino (Blood and Black Lace) ve Tenebrae yer alır. Dario Argento, Lucio Fulci ve Mario Bava bu tütün en önemli yönetmenlerindendir.

Mondo filmleri

Mondo filmler, “shockumentaries” olarak da bilinen ve dünyadaki egzotik gelenekler ya da ürkütücü ölüm görüntüleri gibi sansansyonel konuları ele alan documentary film benzeri filmleridir. Mando filmin amacı da tıpkı shock exploition filmlerde oluğu gibi izleyicinin sadece tabu haline getirdikleri konu ile ilgilerini, çekmek değil onları şok etmektedir. En meşhur ilk mando film Mondo Cane (A Dog’s World) filmidir. Bunun dışında Shocking Asia ve Faces of Death serisi de bu türün örneklerindendir.

Nazisploitation

Nazisploitation ya da “Hasta Sadiconazia” olarak da adlandırılan Nazi exploitation filmleri, II. Dünya Savaşı’nda Nazilerin ölüm kamplarındaki ve genelevlerdeki mahkûmlara yaptığı işkencelere ağırlık verir. İşkenceler daha çok cinsel anlamdadır; mahkûmlar genelde kadındır ve çıplaktırlar. Bu alt tütün ilk örneği Love Camp 7 (1969) idi.  Türün tüm özelliklerini bünyesinde barındırarak popülerleşmesini ve tipik özellikler kazanmasını sağlayan film, iri göğüslü, nimfomanik dominant Ilsa’nin bir Stalag’da mahkûmlara işkence ettiği Ilsa, She Wolf of the SS (1974) filmiydi. Diğerleri ise; Fräulein Devil (Captive Women 4/Elsa: Fraulein SS/Fraulein Kitty),  La Bestia in Calore (SS Hell Camp/SS Experiment Part 2/The Beast in Heat/Horrifying Experiments of the S.S. Last Days),  L’ultima orgia del III Reich (Gestapo’s Last Orgy/Last Orgy of The Third Reich/Caligula Reincarnated as Hitler), Salon Kitty ve SS Experiment Camp’dır. Nazisploitation filmlerinin birçoğu Pier Paolo Pasolini’nin kötü şöhretli Salò o le 120 giornate di Sodoma (Salo or The 120 Days of Sodom) ve  Liliana Cavani’nin Il portiere di notte (The Night Porter) filmleri gibi sanat filmlerinden etkilenmiştir.

Ozploitation

Ozploitation ya da Avusturalya alt türü filmleri, 1970 ve 1980’lerin korku, erotik ve suç filmlerini kapsar. 1971 yılında Avusturalya’da filmleri sınıflandırması konusunda yapılan yenilik, oldukça düşük bütçeli ve özel olarak finanse edilen, vergiden muaf kişilerin desteklediği ve ihracat pazarını hedefleyen filmlerin türemesine neden olmuştur. Başrolde daha çok uluslararası üne sahip (fakat gittikçe çaptan düşen) aktörler yer alır. Ozlpoitation filmlerinin çoğunda kısa ve öz karakterler ve çöl sahneleri önemli rol oynasa da, bu terim o dönemde çekilen izleyiciyi şoke etme ya da izleyicinin içini gıcıklama amacı güden pek çok Avusturalya filmi için kullanılmaktadır.  En çok bilinen Ozploitation filmerinden birkaçı şunlardır: Mad Max, Alvin Purple, Patrick ve Turkey Shoot. Bunun yanında türü kapsayan bir de belgesel vardır:  Not Quite Hollywood: The Wild, Untold Story of Ozploitation!

Tecavüz/ İntikam Filmleri (Rape and Revenge)

Bu filmlerde tecavüz edilip ölüme terk edilen kadın kendini toparlar ve sonra kendisinden beklendiği üzere ona tecavüz eden kişi ya da kişiler için kanlı bir intikam planı hazırlar. Bu türün en bilindik örneği I Spit on Your Grave (diğer adıyla Day of the Woman)’dir. Diğerleri Ms. 45 ve Thriller – en grym film (Thriller: A Cruel Picture)’dir. Bunların dışında filmde kadın tecavüzcü tarafından intikam alamayacak hale getirilmiş ve intikamı kadının ailesi almış olsa da The Last House on the Left de tecavüz/intikam filmlerine özgü öğeler içermektedir. Quentin Tarantino,  ana kahramanın filmin başında ölüme terk edildiği ve sonra arayışına girdiği  Kill Bill’de bu türe gönderme yapmıştır.

Sexploitation

Sex exploitation, ya da “sexploitation” filmleri,  çıplak ya da yarı çıplak kadınların olduğu sahnenelerin gösterilmesinde araç olarak hizmet etmesi bakımından softcore pornography türüne benzer. Çoğu film canlı sevişme sahneleri içerse de, sexploitation filmleri, bölümleri uzatarak ya da oyuncuyu çırılçıplak göstererek bu sahneleri daha şema halinde gösterir. Belki de buna en güzel örnek, en meşhurları Faster, Pussycat! Kill! Kill! ve  Supervixens olan  Russ Meyer filmleridir. Diğer ünlü sexploitation filmleri ise Emmanuelle serisi, Showgirls ve  Caligula’dır. Caligula’nın yüksek bütçeye sahip olması ve (Malcolm McDowell, John Gielgud, Peter O’Toole ve Helen Mirren gibi)  önemli aktörlerin rol alması bakımından sexploitation ve genel anlamda exploitation filmleri arasında bir örneği daha yoktur.

Shocksploitation

Shock  exploitation filmler, “shock filmler” ya da “shocksploitation filmleri”, aşırı gerçekçi ve tüm ayrıntılarıyla verilen şiddet içeren sahneler, gene ayrıntılı tecavüz tasvirleri ve uyarılmış hayvanlarla ilişkiye girme ve ensest tasvirleri gibi seyircide şok etkisi yaratan pek çok öğe içerir. Bu türe verilebilecek örnekler şulardır; Antichrist, August Underground’s Mordum, Baise-moi, Blood Sucking Freaks, Combat Shock, I Drink Your Blood, Fight for Your Life, Hostel, House Of 1000 Corpses, I Spit on Your Grave, Ilsa, She Wolf of the SS ve devamı, Irréversible, Last House on Dead End Street, The Last House on the Left, Men Behind the Sun, Nekromantik, Pink Flamingos, Salò o le 120 giornate di Sodoma (Salo or The 120 Days of Sodom), SICK: The Life & Death of Bob Flanagan, Supermasochist, Snuff, Ta Paidia tou Diavolou (Island of Death), Thriller – en grym film.

Slasher filmleri

Slasher filmler, kurbanlarına sezdirmeden yaklaşıp onları sırayla acımasızca öldüren psikopat katilleri konu alır. Genelde kurbanlar yeni yetmeler ya da genç yetişkinlerdir. Alfred Hitchcock’un Psycho’sunun türün ana hatlarını oluşturduğu kabul edilmektedir. Tam manasıyla bir tür olarak 1970’lerde ortaya çıkmıştır ve 1980’lerde ise altın çağını yaşamıştır. En meşhur slasher filmleri şunlardır: A Nightmare on Elm Street, The Anthropophagus Beast, Black Christmas, Child’s Play, The Driller Killer, Friday the 13th, (1978’de türü başlattığı kabul edilir) Halloween, My Bloody Valentine, Prom Night, Silent Night, Deadly Night, Sleepaway Camp, The Texas Chain Saw Massacre ve The Toolbox Murders. Bu tür, yerleşik slasher film türü geleneğiyle hem dalga geçip hem de onu yücelten Scream’ın başarısı ile 1990’larda yeniden canlanıp popülerleşmiştir. Slasher filmlerin fenomen olacak kadar popüler ve pek çok devam filminin, ön bölümleri,  ya da günümüzde devam eden yeniden çekimleri de beraberinde getirdiği görülmüştür.

Spaghetti Western

Spaghetti Western, ilk 1960’ların ortalarında çekilen İtalyan yapımı Western filmlerin takma adıdır. Bunlar tipik (bazılarında 200ün üstünde ölüm sahnesi vardır.) Hollywood filmlerine nazaran daha vahşi ve ahlâksızdır ve genelde ilk Western filmlere özgü öğelere yer verilmemiştir (bu filmler “atılmıştır” iddiası da mevcuttur). Bu türün örnekleri şunlardır: Death Rides a Horse, Django, The Good, the Bad, and the Ugly, The Grand Duel, The Great Silence, For a Few Dollars More, The Big Gundown, ve A Fistful of Dollars.

Splatter filmleri

Splatter film ya da kanlı filmler korku filmlerinin bir türüdür ve kan ve şiddet özelikle tüm açıklı ile gözler önüne serilir. En meşhur filmleri Blood Feast (1963), Two Thousand Maniacs! (1964), Color Me Blood Red (1965), The Gruesome Twosome (1967) ve The Wizard of Gore (1970) olan  Herschell Gordon Lewis ve David F. Friedman sayesinde splatter filmler 1960’lı yıllarda ayrı bir tür olarak tanınmaya başlamıştır. Peter Jackson’un Bad Taste ve Dead Alive (ya da Braindead)’inin yanı sıra Sam Raimi’nin  Evil Dead serisi gibi  sonra çekilen bazı splatter filmler abartılı, gerçekdışı, haddinden fazla kanlı olma özelliği gösterdiğinden korku filminden komediye geçiş yapmıştır.

Mahkûm kadın filmleri

Mahkûm kadın filmleri (Women in Prison) yetmişli yılların başında ortaya çıkmıştır ve günümüze kadar popülerliğini korumuştur.   Bu filmler daha çok mahkum kadınlar arasında  yaşanan büyük oranda çıplaklığa, lezbiyenliğe, tecavüze, aşağılamaya, sadizme ve isyana dayanan  mahkumiyet hayatına  ilişkin röntgenci cinsel fantezilerdir. Filmlerden bazıları: Roger Corman’ınWomen in Cages, Jesus Franco’nun  The Big Doll House, Bamboo House of Dolls, Barbed Wire Dolls filmleri,  Bruno Mattei’nin Women’s Prison Massacre filmi , Tom DeSimone’un  Reform School Girls filmi ve Jonathan Demme’nin Caged Heat filmi.

Küçük alt türler

Britsploitation filmleri: Büyük Britanya’ya da kurulmuş, bazıları  Hammer Horror filmlerine saygı göstermek için çekilen exploitation filmlerdir.  Örnekleri arasında 1974 yılında çekilen İtalyan filmi The Living Dead at Manchester Morgue ve 1981 Akademi Ödülü kazanan Amerikan filmi  An American Werewolf in London yer alır.

Bruceploitation filmleri: Bruce Lee’nin ölümünden kâr elde eden ve onun tıpa tıp benzeri aktörleri kullanan filmlerdir.

Cat III filmleri: 80’li yılların ortaları ile 90’lı yılların ortaları boyunca popüler olan ve genelde seri katilleri, tecavüzcüleri ve polisin bunları aramasını konu alan ve sıklıkla şiddet biçimlerini olanca çıplaklığı ile gözler önüne seren Çin filmleridir. Hong Kong’da alacakları yaş sertifikaları (+18)’nın belirlenmesinden sonra bu ismi almıştır. Örnekler arasında  Ebola Syndrome, Men Behind the Sun, Naked Killer, Sex and Zen ve  The Untold Story filmleri yer alır.

Eschploitation filmleri: Hıristiyanlığa göre kıyamet günü haber veren konuları işleyen gerlilim filmleridir.

Hixploitation filmleri: Karikatürize edilmiş çifçileri ile ön plana çıkan Güney Amerika hakkındaki filmlerdir. Örnekleri arasında Eaten Alive, Hillbillies in a Haunted House, Moonshine Mountain, Poor White Trash 2 ve Two Thousand Maniacs! yer alır.

Dövüş sporu filmleri: Çeşitli dövüş sporlarının kullanıldığı yoğun dövüş sahneleri ile ön plana çıkan aksiyon filmleridir. Örnekler arasında The Street Fighter ve Sister Street Fighter serileri ve Bruce Lee’nin oynadığı filmler (The Big Boss, Fist of Fury, Way of the Dragon ve Enter the Dragon) yer alır.

Mexploitation filmler: Meksika kültürü hakkındaki ve /veya daha çok suç, hap trafiği, para ve seks içeren Meksika’daki yaşam ile ilgili portlerin sunulduğu filmleridir.

Ninja filmleri: Dövüş sporu filmlerinin alt türlerinden biridir; bu filmlerde tipik, gerçek tarihte yer almayan ninjanın görüntüsü, kostümü ve daha çok ninja sihri gibi fantastik öğeler içeren silah deposu odak noktasında yer alır.  Bu filmlerin çoğu stokta bulunan ninja dövüşü videolarının birbirinden bağımsız film projelerine ait videolarla birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

Nunsploitation filmleri: Rahibeleri tehlikeli ya da erotik durumlarda betimleyen filmlerdir. Örnekler arasında  The Devils, Killer Nun, School of the Holy Beast and Sinful Nuns of Saint Valentines yer alır.

Pinku eiga (Pink filmler): 70’li yıllar boyunca popüler olan ve daha çok seks, tecavüz, işkence, BDSM ve diğer alışılmışın dışındaki erotik bulunan seks subjeleri ile ön plana çıkan Japon sexploitation  filmleridir.

Pornochanchada filmleri: Daha çok 1970’li yıllarda çekilen, Brazilya naif softcore porno filmleridir.

Stoner filmler: Marihuana kullanımı etrafında dönen filmlerin alt türlerinden biridir. Bu filmlerin tipik özelliği marihuana kullanımını komik ve olumlu bir şekilde göstermesidir. Marihuana kullanımı ana temalardan birdir ve olay örgüsünün neredeyse tamamına yön verir.

Teensploitation filmleri: ilk gençlik çağındakiler için çekilen ve  oaly örgüsü hap, seks, alkol ve suç üstüne kurulu filmlerin  yapımcıların yeni yetmeleri sömürdüğü filmlerdir. Teensploitation sözcüğü ilk 1982 yılında gösteri dünyası yayınlarından birinde geçti ve ilk kez 2004 yılında Merriam Webster’s Collegiate Dictionary’  de yer aldı. Muhtemelen en meşhur teensploitation filmleri  Larry Clark, Bully, Ken Park ve Kids’in ilk filmleridir.

Vigilante filmleri: Adalet elde etmek için bir kişinin kanunlara aykırı davrandığı filmlerdir. Bu filmler hükümetin yolsuzlukları, Vietnam Savaşı’ndaki başarısızlıkları ve suç oranının gittikçe artmasıyla meydana gelen 1970’li yıllardaki huzursuzluğu temel alır. Yükselişteki politik eğilim olan neoconservatism’e işaret ederler. Death Wish ve serinin diğer filmleri bu filmlere verilecek klasik örmektir. Bu filmler daha çok Amerikan Yerlisi başkahraman Billy Jack , Coffy gibi blaxploitation filmlerindeki karakterler, kaçak akrabalarını bulmak için küçük kasabalardan büyük şehirlere giden kişiler (örn. 1979′in Hardcore’u ve 1976′un Trackdown’u) gibi düzenin içinde sorunlarına çözüm yolu bulamamış bireyleri konu alır. Bu filmlerdeki yasadışı davranan kişinin kendisinin Walking Talls’un original üçlemesinde ve yeniden çekiminde, Mad Max’da ve Clint Eastwood filmlerinin Dirty Harry serilerinde olduğu gibi  hukuk düzenini tarafından köşeye kıstırılmış bir polis olması pek de az  rastlanan bir durum değildir. Diğer örnekler arasında  Martin Scorsese’in Taxi Driver filmi, Sam Peckinpah’ın Straw Dogs filmi, Clint Eastwood’un The Outlaw Josey Wales filmi, Joel Schumacher’ın Falling Down filmi, Thomas Jane’in başrolünü oynadığı The Punisher ve pek çok Charles Bronson filmi yer alır.

Kaynak: Wikipedia

İlk Hong Kong aksiyon filmleri, mistisizm ve eskrime ağırlık veren wuxia türünü benimsemişlerdi. Ancak bu eğilim 1930’larda politik nedenlerden ötürü durmuştur. Yerini, halk kahramanı Wong Fei Hung ile özleşmiş ve izleyenlere dünyadan gerçekçi kesitler sunan silahsız Kung fu’ ya bırakmıştır. Shaw Brothers film stüdyosunun herkesçe bilinir kılan daha cesur Kung fu filmlerinin doğuşunun hemen ardından, savaş sonrası kültürel çalkantılar fazlaca akrobatik şiddet içeren ikinci bir Wuxia dalgasının yaşanmasına neden olmuştur. 1970’ler ise uluslar arası star Bruce Lee’nin yükselişi ve ani ölümüne tanıklık etmiştir. Aynı başarıyı, 1980’lerde Jackie Chan yakalamıştır. Komedi, tehlikeli sıçrayışlar ve aksiyon filmlerinde modern kent yaşamının konu edilmesi onun sayesinde popülerlik kazanmıştır. Ve tabi bir de kendine özgü Wushu yetenekleriyle tüm Batı ve Doğu’yu kendine hayran bırakan Jet Li’den bahsetmeden olmaz. Tsui Hark ve John Woo gibi yaratıcı yönetmenler ve yapımcıların da farklı türleri (örneğin; silahların kullanıldığı filmler, üçlemeler ve doğaüstü temaları) sinemaya kazandırdıklarını vurgulamak gerekir. 1990’larda Hollywood’un önde gelen karakterlerinin çıkışı ile film endüstrisinin ani çöküşü aynı zamana denk gelmektedir.

İlk Dövüş Sanatı Filmleri

Aksiyon sinemasına damga vuran en önemli gelişme, en ünlülerinin Hong Kong’ta yapıldığı  Çin dövüş sanatları filmleridir. Bu tür ilk olarak Çin popüler edebiyatıyla ortaya çıkmıştır. 20.yy. başlarında wuxia romanlarında (sıklıkla “savaş şövalyeleri” olarak karışımıza çıkar) âdeta patlama yaşanmış ve genellikle de gazetelerde seriler halinde yayınlanmıştır. Bunlar çoğunlukla mistik ve fantastik öğeleri konu eden kahramanlık destanları ve kılış kuşanan savaşçıların hikâyeleridir. Bu tür, ilk Çin filmlerinin yerini kolayca almış, özellikle de zamanın sinema başkenti sayılan Shangai’da büyük ilgi görmüştür. 1920’lerden başlayarak, wuxia tarzı filmler genelde romanlardan uyarlanmış (örneğin, 1928′ lerde The Burning of the Red Lotus Monastery ve onu takip eden on sekiz seri) ve son derece de popüler olmuştur. Hatta yıllar boyu bu türün Çin film sektörüne hâkim olduğunu söylemek hiç de yanlış olmaz.

Bu hızlı  yükseliş 1930’larda kültürel ve siyasi tabakadan birtakım kişilerin resmi itirazları neticesinde sona ermiştir. Özellikle de Kuomintang hükümeti, bu tarz filmlerin insanları boş inançlara sevk ettiği ve şiddete yönlendirdiği görüşündeydi. Hong Kong iyi durumda bulanan liberal ekonomisi, kültürü ve gelişmekte olan film endüstrisi ile bir İngiliz Kolonisi iken Wuxia film yapımına ilk adımı atmıştı. İlk dövüş sanatları filmi temelde Çincenin baskın olduğu Hong Kong’un kanton lehçesinde çekilen The Adorned Pavilion’du (1938).

Savaş  sonrası Dövüş Sanatları  Sineması

1940’ların sonlarında, İkinci Çin-Japonya Savaşı, Çin İç savaşı ve Çin Kommunist Partisinin iktidara gelmesiyle Çin’de yaşanan büyük ve ani değişiklikler Çince film yapımı devrini kapatarak rolü Hong Kong’a devretti. Daha saygın olarak kabul edilen Mandarin dilindeki sinema çevrelerince bu türe önem verilmezken, film endüstrisi Wuxia geleneğini Kanton lehçesinde “B filmler” ve diziler ile sürdürmeye devam etti. Animasyon ve filmde doğrudan kullanılan özel efektler karakterleri sanki uçuyorlarmış ve doğaüstü güçleri varmış gibi göstermek amacıyla kullanılırdı. The Six-Fingered Lord of the Lute (1965), Sacred Fire ve Heroic Wind (1966) bu türlere örnek olarak gösterilebilir.

En ünlü  gerçek hayat dövüş sanatları oyuncusuna örnek olarak Kwan Tak Hing’i gösterebiliriz. Yüzlerce filmde halk kahramanı Wong Fei Hung’u canlandırarak birkaç nesli kendine hayran bırakan babacan bir sinema yüzü oldu. Oynadığı yüzlerce filmden en bilindik olanları hiç kuşkusuz The True Story of Wong Fei Hung (1949), Wong Fei Hung Bravely Crushing the Fire Formation (1970) filmleridir. Bu filmlerle sayısız ölmeyen isim ve tarz sinemaya kazandırıldı ve aynı zamanda sinemadaki yerleri de sağlamlaştırılmış oldu: “Master Wong” un hala popüler olan karakteri; geleneksel biçimde sunulan dövüş sanatları ve akrobasi ile Çin operasının etkisi; Konfüçyusçu ahlakı sistemin savunucuları olarak görülen dövüş sanatları kahramanları kavramının doğuşu.

“Yeni Okul” Wuxia

1960’  ların ilk yarısına gelindiğinde, dönemin en büyük stüdyosu Shaw Brothers, Wuxia ile yeni bir film kuşağı başlattı. Xu Zenghong‘ın Temple of the Red Lotus (1965), 1928 klasiğinin bir tekrarı niteliğinde güzel bir başlangıçtı. Bu Mandarin yapımlara daha çok bütçe ayrılmıştı ve daha renklilerdi, yani tarzları daha az gerçek dışı olmakla beraber daha güçlü ve akrobatik şiddet öğeleri sayesinde daha çarpıcıydı.  1950’lerde Jin Yong ve Liang Yusheng gibi yazarların öncülük ettiği “Yeni Okul” Wuxia romanların rüzgârından ve Japonların meşhur samuray filmlerinden etkilenilmişti.

“Yeni Okul” Wuxia erkek odaklı aksiyon filmleri Hong Kong sinemasının merkezine taşıdı. Daha önceleri çok uzun bir süre kadın starların ekranlarda olduğu veya kadın izleyiciler düşünülerek yapılmış romantik filmler ve müzikaller artık yerini bu filmlere bırakmıştı. Gelgelelim, Cheng Pei Pei ve Connie Chan Po-chu gibi kadın aksiyon starlar, erkek starlarla aynı sahneyi paylaşacak kadar da kadar ünlülerdi. Daha önceleri yüzme şampiyonu olarak bildiğimiz Jimmy Wang Yu’da verilebilecek en güzel örnek. Onlar, Wuxia öykülemesindeki kadın savaşçı geleneğini sürdürmeye devam ettiler. Dönemin önemli yönetmenleri: One-Armed Swordsman (1967), ve Golden Swallow (1968) ile Chang Cheh ve Come Drink with Me (1966) ile King Hu. Hu, daha sonraları Swan Brothers’tan ayrılıp Tayvan’da wuxia yapımından bağımsız çalışıp kendi yolunu çizmeye karar verdi. Tarifsiz bir başarı yakalayan Dragon Inn (1967, aka Dragon Gate Inn) yönetmenin kendi yolunda ilerlerken ortaya koyduğu çalışmalara güzel bir örnek teşkil ediyor. Chang ise Shaws ile çalışmaya devam etti ve 1980’lerin başlarında hala bu stüdyoda üretken bir yönetmen olarak çalışmayı sürdürüyordu.

1970’lerde Kung Fu Fırtınası

1970’lerin başında wuxia yerini daha yeni, daha cesur ve daha çarpıcı  (ve Mandarin dilinin konuşulduğu) Kung fu sinemasının bir başka versiyonuna bıraktı. Bu yenilik 1980’lerde de etkisini aynı oranda sürdürmeye devam etti. Dövüş sanatları konusunda ciddi bir eğitimden geçmiş olan Ti Lung ve Gordon Liu kendilerini savaş filmlerine adayarak film yıldızları arasında en dikkat çekici isimlerden oldular. Jimmy Wang Yu tarafından canlandırılan ve aynı zamanda yönetilen Chinese Boxer (1970) Kung Fu fırtınasını ilk estiren film olmasıyla bilinir. Fakat öncü olarak bilinen ve en azından başlangıçta bu rolü üstlenen Shaw Brothers ve yönetmen Chang Cheh’ti. Vengeance (1970) bu trendi başlatan ilk filmdi. Bu filmi katkıları inkâr edilemeyecek diğer filmler izledi:  The Boxer from Shantung (1972), Five Deadly Venoms (1978) ve Crippled Avengers (1979). Kung fu sineması, Chang’ in erkeğe ait değerler ve erkekler arasında dostluk kavramları ilgili görüşlerinden özellikle etkilendi; 1960’ların sonlarında wuxia çalışmalarında çokça rastladığımız kadın savaşçı figürlerinin isimleri anılmaz oldu ama tabii ki Angele Mao gibi birkaç popüler ismi hariç tutmakta yarar var.

Türünün en etkili film yapımcısı olarak Chang’ın tek rakibi, uzun süre aksiyon kareografı olarak çalışan Lau Kar Leung ‘di (Mandarin dilinde: Liu Chia Liang). Lau, Shaw Brothers ile 1975’te ilk filmi The Spiritual Boxer’ı yönetti. Film, Kung fu komedisinin atası niteliğindeydi. Bu filmi takiben Executioners from Shaolin (1977), The 36th Chamber of Shaolin (1978), ve Legendary Weapons of China (1982) adlı filmler ile Lau, dövüş sanatları felsefesine ve geleneğine dikkati çekti ve ekranlara daha gerçekçi, daha hızlı ve daha çetrefilli bir dövüş yansıtmaya çalıştı.

Kung fu ateşi  yakaladığı uluslarası beğeni ile daha da alevlendi. Bu ilgi sadece Doğu Asya’da görülmedi. Batı da Kung Fu akımına kapılmıştı ve Kung fu filmler ihraç edilip dublajlı versiyonları ile “B film” kategorisine konularak televizyonlarda ve sahnelerde izleyenleriyle buluştu. Böylelikle, çok itibarlı bir pozisyonda olmasa bile ilk kez Hong Kong filmlerine karşı bir farkındalık yaratılmış oldu. Özellikle Afrika kökenli Amerikalılar bu türü benimsediler (Popüler Hip Hop grubu ile örneklendirecek olursak: Wu-Tang Clan). Daha önce hep ırkçı ve milliyetçi davaları için savaşmalarına alışkın olduğumuz siyahî kahramanları bu macera hikâyelerinin bir parçası olarak görmek daha önce hiç eşi benzeri görülmemiş bir örnek oluyordu herkes için.

Kuzey Amerika’daki bu filmlerin popülerliği, Ninja filmlerin piyasaya çıktığı  1980’li yıllarda da devam edecekti. Popüler kültürde, bu dönemin filmleri halk arasında Kung Fu Theater (Kung Fu Sahnesi) ya da Black Belt Theater (Kara Kuşak Sahnesi)  olarak bilinmekteydi.

Bruce Lee

Hiç kimse bu uluslar arası kimliği Amerika da doğan ve Hong Kong’ta yetişen dövüş sanatları sanatçısı ve oyuncusu Bruce Lee’den daha iyi taşıyamazdı. Lee, 32 yaşında vefat etmeden önce tam dört film yapmıştı: The Big Boss (1971), Fist of Fury and Way of the Dragon (1972) ve Enter the Dragon (1973). Fakat bu kısa kariyerinde bile ilk dünyaca ünlü Çinli süper star olmayı başardı. Doğu filmleri üzerine çalışan tarihçi Patrick Macias, Lee’yi şu sözlerle anlatıyor: “eskilerin savaş ruhunu günümüze taşıyan… Kendi dövüş stilini yaratan… Ve insanüstü bir karizmaya sahip olan bir insan.” İlk üç filmi gişe rekorları kırdı ve dünyanın büyük bir bölümünde inanılmaz bir başarı yakaladı. İngilizce olarak çekilen Enter the Dragon ilk Amerika- Hong Kong ortak yapımı filmdi ve gösterildiği andan itibaren 200 milyon dolar gişe yaparak dünyanın en başarılı filmi olma unvanını kazandı. Dahası, Lee’nin sözleşmelerde pintilik yapması ile adı kötüye çıkmış Shaws ile değil de yeni yeni kendini gösteren, genç Golden Harvest ile çalışma kararı, Golden Harvest’ın ani yükselişi ve Shaws’ın da nihai düşüşüne zemin hazırlamış oldu.

Lee’nin zamansız  ölümü ile Lee filmlerinin sahteleri piyasada dolaşmaya başladı. Bruce Li, Bruce Lai gibi benzer sahne adları kullananlar ya da Lee filmlerinin asıl gösteriminde kullanılmayan sahneleri çalanlar dahi oldu hatta bazıları her iki sahteciliğe de başvurdu. Tabi bu geçici heves, daha oldukça yeni bir kavram olan dövüş sanatları filmlerine karşı Batı’da herhangi bir saygı uyandıramadı. Ancak ölümünden sonra yapılan tüm bu muamelelere rağmen, Lee Hong Kong filmleri üzerinde uzun süre kaybolmayacak bir etki yaratmayı çoktan başarmıştı.

Jackie Chan ve Kung fu Komedisi

Bruce Lee’nin uluslar arası ünü ile âşık atabilecek tek isim Jackie Chan’dir.  Zamanının pek çok kung fu oyuncusu gibi, Chan de Pekin Operasında aldığı eğitimin ardından içlerinde Lee’nin de olduğu filmlerde dublörlük yaparak kariyerine başladı. Bir başka Lee akımcısı Lo Wei’nin yönettiği The Big Boss ve Fist of Fury’de yetişmeye başladı. New Fist of Fury (1976) gibi çok az başarı yakalayabilen filmlerde de görüldü. Ancak 1978’te, Chan aksiyon kareografçası Yuen Woo Ping on Yuen’in ilk yönetmenlik deneyimi olan  Snake in the Eagle’s Shadow’ de onunla çalıştı. Fiziksel komedi ve Kung fu’nun bir arada kullanılması ile Chan çok isabetli bir atış yapmış oldu ve bu tarza âdeta kendi imzasını attı. Yuen ile diğer filmi Drunken Master (1978), ve The Fearless Hyena (1979) filmindeki yönetmenlik deneyimi aynı zamanda çok büyük başarılardı ve popülerliğini büyük ölçüde perçinlediler.

Bu filmler ilk Kung fu komedileri olmasalar bile, azalan kung fu türünü  canlandıracak bir moda başlattılar. Chan’nin Pekin Opera Okulundan iki sınıf arkadaşı,  Sammo Hung ve Yuen Biao, bu alanda özel olarak çalışıp kariyerlerine yön verirken bazen de Chan ile aynı sahneyi paylamışlardı. Özellikle de bu açıdan çok önemliydi. Hung’un fiziksel çevikliği ve aynı zamanda aşırı kilolu olması bir paradoks yaratıyordu ve bu özelliği ile ünlüydü. Aynı zamanda yönetmen ve Enter the Fat Dragon’ın (1978) aksiyon koreograflığını yapmasıyla da kendine piyasada bir isim yapmıştı.

Aksiyon Sinemasının Yeniden Keşfi

Chan’in peşinden gelenler Kung fu rüzgârının yıllarca esmesine yardım etmiş  olabilirdi belki. Ama yine de o, bu ani yükselişin son demlerinde yıldızı parlamıştı ve bu koloni pek tabi yepyeni bir akımın etkisine girecekti. 1980’lerde, o ve çoğu meslektaşı allanıp pullanıp, daha görkemli görünen Hong Kong pop sinemasına girecek ve böylece burada Star Wars sonrası piyasaya dökülecek yazlık Amerikan yapımı kapalı gişe filmlerle yarışabileceklerdi.

Jackie Chan ve Modern Dövüş Sanatları Filmi

1983’e gelindiğinde, Chan başka tarz aksiyon filmlerinde de boy göstermeye başladı. Onlar da dövüş sanatlarını içeriyordu içermesine ancak kapsam, yer ve konu olarak daha az sınırlıydılar. Bu tarzda ilk filmi olan Project A’da,  Jackie Chan Dublör Takımının resmi bir oluşum haline geldiği görüldü. Böylece dövüşlere ve her filmde gördüğümüz abartılı düşüp kalkma şakalarına daha karmaşık ve tehlikeli hareketler eklendi (Bir sahnede, Chan bir saat kulesinin en tepesinden atlar ve kubbenin tentelerinden yuvarlanarak aşağı düşer). Bu yeni tür, yapımcılara 19 milyon dolardan daha fazlaya mal olmuştu.

Chan, tıpkı Police Story’de (1985)  yaptığı gibi gözünü yükseklere dikip olası maddi hâsılatı da kabul etmiş görünüyordu. Burada Chan hızla giden bir otobüsten atlıyor, patlayan elektrik lambalarına aldırmadan bir direkten aşağıya kayıyor ya da bir marketi ya da bir gecekondu mahallesini darmaduman ediyordu.

1988 yılı  devamında çekilen filmlerse bir nebze Hollywood filmlerini hatırlatan patlamalarıyla bilinir. Maggie Cheung bu patlamalardan birinde ciddi şekilde yaralanmış, benzer bir riski bir keresinde Chan de atlatmıştı. Böylece, Polisler, Kung fu ve cam, metal, hızlı araçlar gibi modern kent yaşamının tüm potansiyel tehlikelerini harmanlayarak Jackie Chan, 1980’lerin çağdaş kent aksiyon filmlerinin temelini atmış oluyordu.

Tsui Hark ve Cinema City

Raymond Wong, Karl Maka ve Dean Shek gibi komedyenler tarafından 1980 yılında kurulan yapım şirketi Cinema City’ de yapılan filmlerle Chan’in daha büyük çaplı aksiyon filmlerine yönelmesi aynı zamana denk gelmektedir. Aces Go Places (1982) ve serileri gibi casus filmleri ile Cinema City modern özel efektlerin kullanımını, James Bond’a özgü üçkâğıtları ve arabaların akrobatik uçuşlarını bu endüstrinin bir parçası haline getirdi. Yönetmen/yapımcı Tsui Hark 1981–1983 yıllarında orada çalıştığı dönemde Cinema City tarzına büyük katkılarda bulundu fakat oradan ayrıldıktan sonra sinema dünyasında yarattığı etki daha da büyük oldu. Yönetmenliğini Ching Siu-tung’ ın yaptığı Zu Warriors from the Magic Mountain (1983) ve A Chinese Ghost Story (1987 filmlerinde, Hong Kong’ta var olan özel efektlerin sınırlarını aştı. 1970’lerin Kung fu kamera çekimlerinin yerine daha gösterişli ve daha gelişmiş görsellerle zenginleştirilmiş ve daha sert efektli çekimlerin kullanılmasına öncülük etti.

John Woo ve Üçleme Filmler

Tsui Hark, bir yapımcı olarak, John’un çığır açan en kanlı  kahramanlık filmi A Better Tomorrow’ un (1986) yaratılmasında büyük katkı sağlamıştır. Woo’nun polis efsaneleri ve üçlemeleri (Çinli gangsterler) abartılı duygusal melodramı hayali (ve aşırı şiddet içerikli) silah çatışmalarıyla çok güzel birleştirmiştir ve bu tarzıyla zaman zaman Woo’nun idolü Chang Cheh’in 1970’li yıllarda çektiği Kung fu filmlerini daha modernize edilmiş halini andırmaktadır. Bu tarz, sinema dünyasında bir başka gişe rekorunu kırmıştır. Aynı zamanda beraber rol aldıkları Chow Yun-Fat’in iniş çıkışlı kariyeri de ani bir yükselişe geçmiş, bir gecede bu kolonin en popüler idolü ve Woo’nun da bir anda favorisi oluvermiştir.

Wire-Work  Fırtınası

1990’lı  yılların başında üçleme filmler yavaş yavaş yok olmaya başlarken, dövüş savaşları dönemi aksiyon türünde yeniden tercih edilir hale geldi. Ancak bu yeni bir dövüş sanatı sineması teknik gelişmelerden ve daha yüksek bütçelerden çokça faydalandı. Bu çok masraflı yapımlar genellikle savaş sırasında havada uçan savaşçılarıyla hatırladığımız çok daha fantastik Wuxia romanlardan uyarlanırdı.  Oyuncular yer çekimine meydan okuyarak çok ince teller üzerinde yürürdü, Batı dünyası, biraz da küçük düşürme amacı güderek bu tarza Wire-fu adını vermişti.

Tsui Hark, bir kez daha bu tarza önderlik ediyordu.  Jin Yong’un wuxia romanından uyarlanan Swordsman’i (1990) çekmiş ve beyaz perdenin favorileri arasına girmeyi başarmıştı (o dönemde televizyon uyarlamaları zaten her yerde hazır ve nazırdı). Hark, sık sık canlandırılan halk kahramanı Wong Fei Hung’yu yeniden hayata döndüren Once Upon a Time in China’ nın (1991) yönetmenliğini üstlendi. Her iki filmi,  çoğunu Wushu Şampiyonu Jet Li’nin canlandırdığı bir dizi taklit film ve seriler izledi. Jet Lie hatırlanacağı gibi daha önce Wong tiplemesi ile dünyanın en büyük süper starı olmuştu. Çin adına, 1995 Taipei Golden Horse Film Festivali’nde çok özel bir ödül de kazandı. Tayvanlı aktris Brigitte Lin ise bu alt türün bir başka dikkat çekici ismiydi. Çift cinsiyetli bir kadın savaşçıyı temsil ediyordu. The Swordsman 2 (1992) filminde canlandırdığı hain, cinsiyet değiştiren karakteri ile dövüş sanatları dünyasında cinsiyet değişkenliğini temsil etmişti.

Batı’daki Esintiler

Bütün bu gelişmeler Hong Kong’u Doğu Asya’nın başlıca sinema merkezi yapmakla kalmadı aynı zamanda Batı’nın dikkatlerini de üzerine çekti. Bir nebze azaltılmış ama kalıcı kung fu sinema etkisi ile beslenerek, Jackie Chan ve Tsui Hark’ın Peking Opera Blues (1986) filmi bir ekol olurken, Woo’nun filmi The Killer (1989) İngiltere’de sınırlı da olsa bir başarı yakalayarak önündeki setleri kaldırmıştır. 90’larda, “alternatif” bir kültür üzerine gözlerini dikmiş olan Batılılar Çin sokağındaki video marketlerde ve tiyatrolarda sıklıkla görülür oldu ve artık bu filmlere bu tarz yerlerde ve tiyatrolarda ulaşmak çok daha kolay hale geldi. Batı eleştirmenleri ve film uzmanları Hong Kong sinemasını gerçek anlamda dikkate alarak birçok önemli kişiyi ve filmi, dünya sinemasının kanonu ilan ettiler.

Tüm bu gelişmelerle beraber Hong Kong, Kuzey Amerikalı film yapımcılarının da desteği ile dünya çapında aksiyon sinemasını tanımlar oldu. Quentin Tarantino‘nun Reservoir Dogs (1992) filmi City on Fire’dan ilham almıştı ve onun iki bölümlü takipçisi Kill Bill (2003–04), hem aktör hem de yönetmen olarak tanıdığımız Yuen Woo-Ping’ten esinlenerek dövüş sanatlarına filmde çokça yer vermişti. Robert Rodriguez‘in Desperado (1995) ve onun 2003 seri filmi Once Upon a Time in Mexico, Woo’nun kendine has görsel tarzını yansıtıyordu. The Wachowski Brothers‘ ın kapalı gişe bilim kurgu filmi The Matrix trilogy (1999–2003) de Woo’dan ve Wire fu filmlerinden etkilenilmiş ve sahne arkasında da Yuen ile çalışılmıştır. Martin Scorsese‘ın The Departed (2006) filmi, Andrew Lau ve Alan Mak eseri Infernal Affairs üçlemesinin (2002-2003) bir tekrarıydı adeta.

Pek Çok Önemli Karakter Hollywood Yolcusu

Hong Kong filmlerinin 1980’li ve 1990’lı yıllarda kazandığı uluslararası ün ve 1990’ların sonlarına doğru film sektöründe görülen ilerlemeler sayesinde, Hong Kong sinemasının yetiştirdiği pek çok isim yollarını Hollywood’a çevirdi. Hollywood onlara Hong Kong yapım şirketleriyle kıyaslanamayacak paralar ödüyor, bütçeler ayırıyordu.

John Woo 1992’de çektiği Hard Boiled filminin ardından Hollywood’a geçti. 1997’deki filmi Face/Off, Hollywood’ta kendine özgü tarzıyla büyük bir başarıya imza attı. Bu girişim hem eleştirmen çevrelerce hem de halk tarafından takdire şayan görüldü (dünya çapında 240 milyon dolardan fazla hâsılat yapmıştı). Mission: Impossible II (2000) dünya çapında 560 milyon dolar hâsılat yapmış ve kötü bir şekilde eleştirilmiştir. Bu iki filmle aslında Woo, 1980’li ve 1990’lı yıllardaki başarısını yeniden yakalamayı umut etmiştir.

Hong Kong sinemasının on beş yıldan fazla süren başarısından ve Amerikan sinema piyasasını birkaç kez de olsa sallamasından sonra, Jackie Chan’in 1995 yılında yaptığı Rumble in the Bronx en sonunda oyuncuya Amerika’da beklediği şöhreti getirmiştir. O zamandan beri, oyuncu içlerinde Rush Hour (1998), Shanghai Noon (2000),ve onları takiben gelen serileri ile Amerika film stüdyolarında başarıdan başarıya koşmuştur. Amerika stüdyolarında çektiği filmlerin yanı sıra Hong Kong’ta da zaman zaman İngilizce filmler (Mr. Nice Guy ve Who Am I?) çekmiş, bu filmlerin pek çoğu Avustralya ve Hollanda gibi Batı ülkelerinde çekilirken bazıları da kanton lehçesinde çekilmiştir (2004′de New Police Story ve 2006′da Rob-B-Hood). Amerika’da görülen olağanüstü ilgi nedeniyle, bu filmler genellikle Amerika’da da gösterime girmiş (ki bu Hong Kong filmleri için çok da sık gördüğümüz bir durum değildir) ve hatırı sayılır ölçüde izleyicinin dikkatini çekmeyi de başarmışlardır.

Jet Lie de 1998 yılında çektiği Hitman filminin ardından Hong Kong’ta çok fazla film ortaya koymadı ve Hollywood’a yoğunlaşan oyuncular kervanına katıldı. Lethal Weapon 4 (1998) filmindeki küçük rolün ardından Amerika’da isim yapmış ve adını duyurmuş pek çok Hollywood filminde boy gösterdi. Bu zamana dek, Çin sinemasına yalnızca iki filmle dönüş yaptı: Hero (2002) ve Fearless (2006). Aynı zamanda Fearless’ın onun rol aldığı son geleneksel kung fu filmi olacağını öne sürdü. Chow Yun-Fat da Hollywood’ ta şansını deneyen isimler arasındaydı. 1995’teki filmi Peace Hotel’in ardından Jet Lie’ninkiler kadar ilgi görmese de Hollywood’ta bir düzine film yapmıştır. The Replacement Killers (1998), The Corruptor (1999), Anna and the King (1999) ve  Bulletproof Monk (2003) bu filmlerden bazıları. Bu oyuncu, 2000′de Crouching Tiger ve Hidden Dragon ile Çin sinemasına dönüş yaptı.

Son Trendler

Hong Kong film endüstrisi 1990’ların ortalarından bu yana birçok kez ani düşüşler yaşamıştır. Yapılan yerli filmlerin sayısı ve elde edilen gişe hâsılatları önemli ölçüde düşmüştür. Amerikan yapımı filmler onlarca yıldır hatta belki de hiç olmadığı kadar piyasa hâkim olmuş durumda. Bu kriz Batı sinema dünyası ile iletişme geçme gereğini doğurmuş ve Hong Kong aksiyon sineması son zamanların en büyük Batı tesirine girmiştir.

Hollywood dışında baş döndürücü genç oyuncularaysa daimi bir ilgi vardır. Aksiyon filmleri Ekin Cheng ve Nicholas Tse gibi bebek yüzlü Kantonlu pop müzik idolleri ile adlarını duyurur ve dijital efektlerle de filmler desteklenir. Bu trende öncülük edenlerse bir önceki kuşakta dövüş sanatları dalında eğitilmiş aktörlerden başkası değildir.  1990’ların sonlarına doğru,  Kantonlu pop starların Downtown Torpedoes (1997), Gen-X Cops ve Purple Storm (1999) gibi bazı filmleri daha ileri teknoloji ve daha Amerikan tarzı aksiyon sahneleri ile yeni bir moda akımına şahitlik ediyordu.

Andrew Lau‘nın wuxia tarzı komedi kitabının uyarlaması The Storm Riders (1998) rekor kıran bir hâsılat yaptı ve daha önce Hong Kong filmlerinde neredeyse hiç görmediğimiz bilgisayar destekli görüntülerin kullanıldığı bir döneme öncülük etti. Tsui Hark’ın çok para harcayıp CGI- destekli çabalarının sonucunda ortaya koyduğu Time and Tide (2000) ve The Legend of Zu (2001) ise beklenen başarıyı yakalayamadı. Komedi mega starı ve yönetmen Stephan Chow tipik dövüş sanatları geleneğinde kullandığı ince parodileri çizgi filmsel bir biçimde sunmak için dijital efektleri kullandı, sonucunda her biri gişe rekorları kıran  Shaolin Soccer (2001) ve Kung Fu Hustle (2004) filmlerini sinemaya kazandırdı.

Önemli sayılabilecek bir farklılığı da daha gösterişsiz ve daha aktör odaklı cinayet filmleri yarattı. Bu filmler John Woo’dan ilham almış önceki örneklerinden farklıydı. Milkyway Image Yapım Şirketi Patrick Yau‘’un Expect the Unexpected (1998), Johnnie To‘un The Mission (1999) ve Running Out of Time (1999) filmleriyle bu tarza öncülük etmektedir. Andrew Lau ve Alan Mak‘un kapalı gişe filmleri Infernal Affairs üçlemesi (2002–2003) Polisiye-gerilim tarzındaki bu yeni akımı ateşlediler.

Başka endüstrilerle de birlikte çalışarak, özellikle Çin’de, bambaşka bir iyileştirme ve hayata döndürme stratejisi uygulanıyor. Hong Kong starları ve sektördeki diğer çalışanlar Crouching Tiger, Hidden Dragon (Taiwan, 2000) ve Hero (China, 2002) gibi filmlerle uluslarası wuxia başarılarına imzalarını atmaya devam ediyorlar.

İyi “Kötü Film” için çeviren: Merve YÜKSEL

]]> http://iyikotufilm.com/hong-kong-aksiyon-sinemasi/feed/ 1 http://iyikotufilm.com/soledad-miranda/ http://iyikotufilm.com/soledad-miranda/#comments Mon, 12 Apr 2010 19:20:39 +0000 Tolga Demirtaş http://iyikotufilm.com/?p=2369

Gerçek ismi Soledad Rendón Bueno olan güzel yıldız, 9 Temmuz 1943 yılında Portekizli bir ailenin çocuğu olarak Sevilla’da doğdu. 60lar boyunca birçok filmde rol alan bu İspanyol güzelin olağanüstü güzelliği ve genç yaşta amansız ölümü kendisini adeta bir efsane haline getirdi.

Çok küçük yaşlardan itibaren oyuncu olmanın hayalini kuran Soledad Miranda, kariyerine henüz 8 yaşındayken Flamenko dansçısı ve şarkıcı olarak başladı. İlk filmini ise henüz 16 yaşındayken çeken oyuncu, bu filmde bir dansçı rolündeydi. İlerleyen yıllarda böylesi bir güzellik tabii ki yönetmenlerin ve yapımcıların da dikkatinden kaçmadı ve çoğunluğu İspanya’da olmak üzere birçok komedi, drama, B filmi ve korku filminde yer aldı. 1960 yılından öldüğü 1970 yılına kadar yaklaşık 35 filmde yer aldı güzel aktrist. Kariyerindeki en büyük olay ise efsane yönetmen Jess Franco ile tanışması oldu. Yönetmenin Kont Dracula ve Vampiros Lesbos gibi kült klasiklerinde rol alan Miranda, adeta Jess Franco’nun fetiş oyuncusu oldu. Kendisinden çoğu zaman Franco’nun harika keşfi diye bahsedilen Miranda’nın 18 Ağustos 1970 yılında eşiyle birlikte yaptığı bir araba kazası sonucu yaşamını kaybetmesi, arkadaşları, ailesi, sevenleri için olduğu kadar Jess Franco için de büyük bir yıkım oldu. Kazayı geçirmeden çok kısa bir süre önce bir Alman film yapımcısından belki de kendisine büyük bir star olmanın kapılarını aralayacak olan bir film teklifi geldi. Fakat ani ölümü buna imkan vermedi.

1960 yılında,16 yaşında genç bir kızken rol aldığı ilk filmi Jesus Franco’nun yönetmenliğini yaptığı La reina del Tabarin müzikalindeki küçük rolünden sonra, birçok türde filmde irili ufaklı rollerde izleyicinin karşısına çıktı. Epik maceralardan(Ursus, The Castillian, Cervantes), korku filmlerine (Pyro, Sound of Horror), dramalardan (Cancion de cuna, Currito de la Cruz), komedilere (Eva 63, La familia y uno mas) ve spaghetti westernelerde (SugarColt) boy gösterdi. Şarkıcılık ve dans yeteneğini de filmlerinde sergileyen oyuncu, 60ların ortasında bir albüm de çıkardı. Oyunculuk, dans ve şarkı söylemenin yanı sıra Miranda şiire, resme ve kitaplara olan tutkusuyla da çok yönlü bir sanatçıydı.

1966 yılında araba yarışçısı ve aynı zamanda yapımcı olan Jose Manuel da Conceiaço Simoes ile evlenen Miranda’nın 1967 yılında Antonio isminde bir oğlu olur. Çocuğunun doğumundan sonra kariyerine nokta koyan oyuncunun bu kararı ancak 2 yıl sürer. Bir western olan 100 Rifles filmi için aldığı teklifle sinemaya tekrar dönüş yapar. Bu kararında İspanya dışında da tanınan bir oyuncu olabilme ümidi yatmaktadır. Adeta oyuncu için kariyerinin ikinci evresi olan bu dönüşten sonra Miranda, İspanya televizyonu için showlar ve filmler yapmaya başlar. bu sırada Jess Franco Kont Dracula filmi için İspanya’da kast arayışındadır. La reina del Tabarin filminden hatırladığı Soledad Miranda’ya bu filmi için teklif götürür ve yönetmenin as oyuncusu olur. Franco’nun yönetmenliğinde bir çok filmde yer alır güzel oyuncu ( Eugenie de Sade, Vampyros Lesbos, She Killed in Ecstasy, The Devil came from Akasava….). Bu filmlerin erotik yapısından dolayı da Soledad Miranda çoğunlukla filmlerinde Susann Korda takma adıyla afişlerdeki yerini aldı.

Franco’ya göre Soledad Miranda kendisiyle çalışmaya başladığı andan itibaren büyük bir değişim geçirdi. Öncelerin genç, gamzeli, küçük yıldızı; makyajı, saçı, giyimi ve tabii ki performansıyla büyük bir gelişim ve değişim göstererek Jess Franco filmlerinin gizemli, donuk ve çekici ikonası haline geldi.

Küçük yaşlardan itibaren oyunculuk hayali kuran, oyunculuğa adım attıktan sonra da İspanya dışında da uluslararası bir üne kavuşma isteği duyan Miranda’nın bu dileği, maalesef ki öldükten sonra gerçekleşebildi. Jess Franco filmlerinin büyük kitlelere ulaşmaya başlamasıyla birlikte, Soledad Miranda adı da efsaneler arasındaki yerini aldı.

Kadının cinselliği ve fantezilerinin derinliklerini keşfe çıktığı filmleri ile 1994 yılında üne kavuşan Maria Beatty, zaman zaman kendisinin de oynadığı yaklaşık 30 sadomazoşist ve fetişist filme imza attı. Bazı porno ve erotik film festivallerinden ödülleri olan çalışmaları aynı zamanda Whitney Museum, The Museum of Modern Art, The International Center of Photography, The New Museum, Lux Cinema, The San Francisco Museum of Modern Art ve Centre Audiovisuel Simone de Beauvoir gibi yerlerde de sunuldu. Aslında aldığı ödüller sadece bir porno filme verilen ödüller değil. Feminizm ve pornografiyi yan yana getirmek her ne kadar zor olsa da yönetmenin asıl yaptığı erkek egemen bakış açısıyla üretilen porno filmlere karşı bir yaklaşım sunuyor.

Yönetmenin son filmi 2009 yapımı Alman-Amerikan ortak yapımı Bandaged. Arthur bir cerrahtır ve eşinin ölümünün ardından, henüz çok genç olan kızı Lucille’i bir yurda gönderir. Oldukça mutsuz olan genç kız intihar etmeye kalkışır ve bunun sonucunda yüzü yanar ve bandajlanır. Bu olay sonrasında genç kıza göz kulak olması için Joan isminde güzel ve çekici bir hemşire tutar. Bir süre Joan ve Lucille arasında yasak ve tutkulu bir aşk ilişkisi başlar.

2007 yılında Barcelona Uluslar arası Erotik Film Festivali’nde 2005 yapımı Silken Sleeves filmi ile en iyi yönetmen ödülünün sahibi olurken, aynı film ile 2008 yılında da CineKink isimli New York’lu bir organizasyon tarafından da izleyici tarafından seçilen en iyi deneysel film ödülünü, 2007 yılında da UK Erotic Awards’dan En İyi Bağımsız Film ödülünü almış.

Bir kadın gözüyle kadın cinselliğini, fantezilerini, erkek faktörünü saf dışı  bırakarak anlatan yönetmen, yaptığı filmler ile hem erkeklerin hem de kadınların ilgisini çekiyor.