Bu yazıda Giallo’nun İtalyan sinemasında gösterdiği gelişimi ve döneminin popüler türünün neden yıldan yıla farklılık gösterdiğini, Giallo’yu başlı başına bir tür olarak ele alıp, işlediği konuları, sinema tarihinde gösterdiği gelişimi aşağıda anlatmaya çalışacağız.

Tür Konuları

1929’da Milanese Publishing Mondadori büyük bir promosyon kampanyasının bir parçası olarak belirgin biçimde gizemli hikayeleri konu alan sarı ciltli ve bu sebeple İtalyanca sarı anlamına gelen giallo olarak adlandırılan bir dizi kitap yayımladı. Bu eserler esasen Sherlock Holmes’un İngiliz ‘’rasyonel-sonuç’’ hikayelerinden ithal edilen çeviriler ve Edgar Allen Poe modeli üzerine kurulu yirminci yüzyıl başlarının Amerikan yarı-fantastik cinayet gizemlerinden oluşmaktadır.

1929’dan önce, dedektiflik kavramı İtalyanlarca tanınan bir şey değildi ancak bu keşif, gizem ve araştırma eserlerinin tedavülde olmadığı anlamına gelmiyor. Gialli’nin yayımı 1930 ve 1940’larda arttı ancak 1940’ların “katı” dedektif hikayelerinin Amerika’dan ithali ve çevirileri Mussolini tarafından bozucu etkileri ve suçun çekici hale gelmesinin “iradesiz” İtalyanlar üzerinde olumsuz etki yaratacağı gerekçesi ile derhal yasaklandı.

Çok geçmeden İtalyan yazarlar ilk İngiliz ve Amerikan rasyonel düşünce ve mantıksal çıkarım modelleri üzerine kurulu İngilizleştirilmiş takma isimlerle kendi giallilerini yazmaya başladı. Ancak savaştan sonra, öncelikli olarak Leonardo Sciascia’nın eserinde gerçek bir İtalyan roman modeli ortaya çıkmaya başladı. Sciascia sadece kendi önemli giallisini (Il giorno della civetta [The Day of the Crow] ve A ciascuno il suo [To Each His Own])yazmadı; aynı zamanda İtalyan giallosunun özgünlüğü ve başta Gramsci’nin tarafında olan İtalyan entellektüeller tarafından ciddiye alınmasının gerekliliği üzerine 1950’lerde iki tartışmalı makale yayımladı. Günümüzde, Umberto Eco’nun 1984’te yayımlanan Il nome della rosa (The Name of the Rose) adlı eseri İtalya dışında tanınan en ünlü ve prestijli gialli eseri olmakla birlikte, gialli halen İtalyanlar tarafından yazılmaya devam etmektedir. Bunların yanında, Thomas Harris, Patricia Conrwell gibi diğer birçok romancının sayısız İtalyanca çevirisi bulunmaktadır.

Ancak bizi burada ilgilendiren giallo’nun sinematik yönü ve bu 1960’ların başında İtalyan sinemasının “Altın Çağında” ortaya çıkıyor. Giallo’nun sinematik biçiminde göze çarpan ilginç noktalardan biri ise yazılı benzerine kıyasla bir tür olarak daha az değişmez olması. Terim kendi başına, türlerde sık sık olduğu gibi, bir nitelik ya da duygunun tanımlamasını ifade etmez. Daha olağandışı ve esnek bir biçimde yıldan yıla farklılık gösteren devingen ve geçirgen sınırları olan ‘’kavramsal’’ bir kategori olarak işlev görmektedir ve gotik korku (La lama nel corpo [The Murder Clinic, Emilio Scardimaglia, 1966]), polis prosedürleri (Milano, morte sospetta di una minorenne [Sergio Martino, 1975]), suç melodramları (Così dolce, così perversa [So Sweet So Perverse, Umberto Lenzi, 1969]) ve komplo filmlerini (Terza ipotesi su un casa di perfetta strategia criminale [Who Killed the Prosecutor and Why?, Giuseppe Vari, 1972]) içerir.

Bu sebeple, giallo’nun konvansiyonel biçimde tür olarak analiz edilenden daha farklı olduğu anlaşılmalıdır.  İtalyanlar akım ve trendle birlikte tür ve döngülere de atıfta bulunan filone sözcüğünü kullanıyorlar. Bu, esas olarak Amerikan film türleri üzerine kurulu tür teorisi sınırlandırmalarına ve ayrıca diğer popüler film yapan milletlerin nasıl anladıklarına ve prodüksiyonları ile nasıl ilişkilendirdikleri ile ilgili tekrar tanımlama gerekliliğine işaret etmektedir. Giallo’ya yapılan bu giriş, bu sebeple, edebi tarihinin belirttiği şekilde bir tür olmadığı; ancak türsel tanımlara direnen bir film şekli olduğu ön savı ile başlamaktadır. Bu bağlamda, İtalyan korku ve poliziotto (polis) türlerine benzememesine rağmen, giallo promosyonu yapılabilecek, eleştirilebilecek, üzerinde çalışılabilecek… bir kavram olarak algılanabilir.

Doğası gereği giallo, özel bir şey oluşturmak için hem film eleştirisinde hem de film endüstrisinde türü “sabitleyen” Anglo-Amerikan sınırlandırmacı düşsel türün ötesine geçen Hollywood dışı filmlerin nasıl sınıflandırılması konusunda varsayımlarımıza karşı çıkmaktadır. Ancak yukarıda üstü kapalı bir şekilde söylendiği üzere giallo’nun açık tanımlara karşı direnmesine rağmen, belirlenebilir tematik ve biçemsel değişmeceler bulunmaktadır. Basma kalıp bir giallo vardır ve giallo fanı giallo düzenini nelerin oluşturduğuna dair kendi fikirlerine sahiptir. Bu sebeple aşağıda değinilen noktalar bu ‘düzen’in benzer bakış açılarını açığa kavuşturma ve tanımlama teşebbüsleridir.

İlk Çabalar

1963’te Mario Bava ilk gerçek İtalyan giallosunu çekti: La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much). İtalyan giallosunun, Bava’nın filmlerine dayandığı konusu tartışılabilir çünkü terim genellikle Luchio Visconti’nin Ossessione (1943) filmi ile ilişkilendirilmektedir. Ancak Bava’nın filminin giallo’nun  ‘gerçek’ başlama noktası olmasının sebebi onun açık ve başarılı bir biçimde izleyiciye, gerçekten, ‘’İtalyan giallosu başarıldı’’ demesidir.

Açılış sekansında Nora Davis (Letícia Roman) uçakta giallo romanı okur. Tüm sahne tek seferde birçok elementi bir araya getiren hareketlerden oluşur (mise-en-abîme) (Dario Argento, Tenebre [Unsane, 1982]). Giallo’nun edebi kökeninin sahnelenmesi; bir yabancının İtalya’ya gelmesi/İtalya’da bulunması; sadece yeni yeni ortaya çıkan Avrupa jet-setlerinin bir işareti olarak değil (hava alanlarında kaç giallinin başlandığını ya da bittiğini düşünün), ayrıca İtalyan sinemasının turist noktaları ile ‘’İtalyan-lığı’’ nasıl pazarladığının bir gösterimi olan (ünlü meydan, çeşme ve anıtların etrafında sayısız ölümün yanı sıra Bava’nın filminde İspanyol Merdivenleri’ndeki cinayet ile başlaması) seyahat ve turizm saplantısı; ve elbette moda ve stil.

Giallo katili ile ilişkilendirilen siyah yağmurluğun 1960’lardaki Avrupa modasından kaynaklandığını ve giallo’nun en belirgin görsel kinayesinin olmasının yanı sıra katilin moda seçimi sonucu yıllar içinde değiştiğini söylemek mümkün. Bava’nın Sei donne per l’assassino (Blood and Black Lace, 1964) moda evinde geçen filmi de bu gözlemi doğrulamaktadır.

La ragazza che sapeva troppo’ya dönersek, filmin Amerikan adı giallo’nun görsel ve testimone oculare ya da görgü tanığı ile ilgili olan saplantısını gösteren The Evil Eye’dır. La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much) The Girl Who Saw Too Much olarak adlandırılabilirdi ancak bu başlıktaki Hitchcock imasına bir ihanet olacaktı. Nora Roma’daki İspanyol Merdivenleri’nde tanık olduğu cinayetteki durumunu sorgular. Bilinçsiz ve sayıklar bir halde kendini hastanede bulur ve hem polis hem de doktoru tarafından sorgulamaya maruz kalır.

Karışık doktor-dedektif söylemi de gialloda popülerdir. Halüsinasyonlar ve hayali görüntüler Una lucertola con la pelle di donne (Lizard in a Woman’s Skin, Lucio Fulci, 1971) ve Lo strano vizio della signora Wardh (Next!, Sergio Martino, 1971)da hem baş kahraman hem de anlatı gizeminde merkezdedir ve giallo’nun kalıtsal patolojik dişiliğinin ve ‘’hasta’’ kadının büyüsünün birer parçalarıdır. Burada birçok histerik bulunmaktadır: dişilik yoluyla olmasına rağmen anlatılarını ‘hastalığın’ ve gizemin düşüşüne bağlayan Il coltello di ghiaccio (Knife of Ice, Umberto Lenzi, 1972) ve Tutti i colori del buio (They’re coming to get you, Sergio Martino, 1972) filmleri gibi.

1960’lar İtalyan sinemasındaki giallo için yavaş ancak kesin bir dönemdi. 1963’ün The Evil Eye’ını takip eden dönem sadece giallo için değil ayrıca İtalyan korku filmleri için de yönetmenlere yeni bir alanın açık bir haritasını çizdi. 60’ların başlarından ortalarına kadar, giallo; western, korku ve peplum (sword and sandals) gibi diğer türlerin gücünü göstermedi. Ancak zaman zaman varlığının etkisi azalsa da giallo’nun önemli noktalarından biri uzun ömürlü olmasıdır. Son Dario Argento filmi Non ho sonno (Sleepless, 2001) ile İtalyan sinemasında kırk yıldan fazla sürmüştür. Sleepless yönetmen için sadece bir biçime dönüş oluşturmaz aynı zamanda kendi ilk eserini L’Uccello dale piume di cristallo (The Bird with the Crystal Plumage, 1969) tekrar ziyaret etmesini işaret eder. Belki de, yine giallo’nun var olan gücü homejenleştirici kısıtlamaların direncine indirgenebilir. Geleneksel tür üyeliği genellikle filmleri özel tarihi ve eleştirel kategorilere sabitleyerek biçimlerini etkiler.

Gailloyu türsel ve tarihi terimlerle tanımlamak yerine, daha çok savaş sonrası dönemde İtalyan sinemasının metinsel ve endüstriyel özgünlüğünün çeşitli kurumlar, iletişim ağlarından biçimlenmiş bir “söylemsel” moda olarak anlamamız daha doğru olur. Giallo, cinayet, gizem, sorgulama, psikanalitik, tatil, yabancılaşma ve araştırma ekseninde döner.

Psiko-Analiz

Giallo genel anlamıyla psikanalitik sorgulama gerektirir ve aynı zamanda hem ‘’analitik olay’’ hem de “klasik belirtiler” göstermektedir. Her zaman olduğu gibi, bu gösterim dişilik yoluyla gerçekleşir ancak bazı durumlarda – hemen hemen her Dario Argento filmlerinde olduğu gibi- erkeklik odak noktası haline gelir. Tipik Argento başkahramanı sıklıkla seri cinayete karşı koyamayan bir katil (psikanalitik olarak “tekrarlama güdüsü”) tarafından işlenen suçun meydana geldiği yere geri dönen kurban/travmanın tanığıdır (Freudian “nachtraglichkeit”;  hafızanın yeniden yazılması; genellikle flashback sekansları ile gösterilir).

L’occhio nel labirinto (The Eye in the Labyrinth, Mario Caiano, 1972) bayan hastası tarafından sevgili, doktor ve baba olarak karıştırılan erkek bir psikanalistin cinayetini konu alır. Giallo’nun kadın kahramanlarının birçoğu terapi görmektedir, terapi görmüştür ya da kahramana tedavi görmesi gerektiği söylenmektedir. (para psikolojik tedirginliğin giallo kraliçesi, Edwige Fenech olmalıdır.)

Giallo psiko-analiz savunmasında bir paradigma durumudur. Psikanalitik yorumlamayı teşvik eder ve her senaryoyu tam ve göz alıcı bir biçimde sahneler.

Testimone oculare

Suçun görgü tanığı için kullanılan İtalyanca bir cümledir. Gialli’yi İtalyanca izleyenler bu iki kelimeyi sık sık duyacaklardır. Giallo, bazen gözlemleme ve bunun sonucunda ortaya çıkan görgü tanıklığı üzerine kurgulanır. Alfred Hitchcock’un Rear Window (1954) isimli filminin tekrarlanması olan Il gatto a nove code (The Cat O’ Nine Tails, Dario Argento, 1971) filmi de bu eksen etrafında döner.

Her tür görüntü/bilgi dinamikleri gialloda araştırılmıştır ancak yabancı flaneur Sam Dalmas’ın (Tony Musante) şık bir Roma sanat galerisinde bir bıçak saldırısına tanık olduğu L’Uccello dale piume di cristallo deki kadar büyük bir etki oluşturmamıştır. Galeri görünürlüğü ve belirginliği en üst seviyeye ulaştırma ile ilgilidir: alan küçüktür ve suç dışında diğer bakışlar için dikkat dağıtıcı öğeler yoktur; kapılar/facade büyük cam panellerden oluşur; hiçbir şey engellenmemektedir; tüm alan son derece aydınlıktır. Dalmas’ın görüntüsüne katkıda bulunan bu desteklere rağmen kendi bakış gerçeğini görmede (ya da psikanalitik terimleri yanlış değerlendirirmek) başarısız olur. Diğer görgü tanığı anlatısı üzerine kurulu gialliler ise  Passi di danza su una lama di rasoio (Death Carries a Cane, Maurizio Pradeaux, 1972) ve La ragazza che sapeva troppo’dur.

Görgü tanıklığı ve izleyiciyi ters köşeye yatıran görüş temaları içeren filmlerin birçoğunun isminde “gli occhi” (göz) geçer. (örneğin I gatto dagli occhi di giada [The Cat's Victim, Antonio Bido, 1977] ve Gli occhi freddi della paura [Cold Eyes of Fear, Enzo Girolami Castellari 1971]).

Suçluyu Ortaya Çıkarma

Suçluyu ortaya çıkarma işinde giallo daha az bir uzlaşım göstermektedir. Yani katil filmin sonuna kadar ortaya çıkmaz ve izleyiciyi farklı kişiler üzerine yoğunlaştırır. Ortaya çıkarma işi patolojik olandan kimlik ve sunum yoluyla nasıl ayrılabileceğine dair bir araştırmaya giriş noktasıdır. Psikoanalizle birlikte, ortaya çıkarma işi  on dokuzuncu yüzyıl epistemolojisinin büyük sorunlarından biriydi ve şu anda dedektif ve analizci arasında analoji yapmak için kullanılan bir klişedir.

Sette scialli di seta gialla (Sergio Pastore, 1972) ve La bestia uccide a sangue freddo (Slaughter Hotel, Fernando di Leo, 1971)’nin de aralarında bulunduğu giallilerin birçoğu açıkça patolojik olanı belirler ve karakterizasyonu kullanmak bu özellikteki filmlerin tek amacıdır. Bu sebeple dedektifin işi ortaya çıkarma, adlandırma ve sosyal ve ahlaki açıdan tehdit edici unsur olarak ötekiliği barındırmaktır. Ancak birçok ilerici gialli (genellikle Argento’nunkiler ve aynı zamanda Giornata near per l’ariete [The Fifth Chord, Luigi Bazzoni, 1973]) erkeklik ve kimlik konularını araştırmak için suçu ortaya çıkarma uzlaşımları ve inceleme prosedürleri ile ilgilenir. Bu tarz giallide kilit temalar ötekileşmeyi, başarısız araştırmayı, diğeri olmayı da içinde barındırır.

Dikkat Çekici Giysiler

Birçok gialli izleyicisi Susan Scott’ın bir sonraki soyunma sahnesini beklerken, birçoğu da onun bir diğer harika kıyafetini görmeyi bekler. Söz konusu giallo hem erotik öngörüyü hem de kıyafet hassasiyetini teşvik eder. Giallo 1960 ve 70’lerin bir türüdür ve bu yıllar kıyafet açısından son derece dikkat çekicidir.

Kaç gialli moda evlerinde ya da moda evlerinin çevresinde geçmektedir? Sei donne per l’assassino, Nude per l’assassino (Strip Nude for your Killer, Andrea Bianchi, 1975) ve La dama rosa uccide a sette volte (The Red Queen Kills Seven Times, Emilio P Miraglia, 1972), bunlardan sadece bir kaçı. Peki kaç gialli kurbanı modeldir?

Edebi açıdan

Giallo’nun 1930’lardaki kökenlerine atıfta bulunursak, İngiliz çevirileri ve ilk Amerikan cinayet gizemleri ile birlikte sinematik giallo’nun edebi türe olan borcu unutulmaz. En belirgin örnekler ise giallo kitabının bir nesne olarak La ragazza che sapeva troppo filminde sahnelenmesi ve Unsane isimli filmde giallo yazarının/okuyucusunun anlatının merkezinde olmasıdır. İkinci filmde, Peter Neal (Antonio Francoisca) Amerikalı bir gialli yazarı ve Giuliano Gemma’nın detektifi hırslı bir Sherlock Holmes okuyucusudur.

Film listesinde adı geçmediği halde Agatha Christie, Concerto per un pistola (The Weekend Murders, Michele Lupo, 1970) ve Cinque bambole per la luna d’agostso (Five Dolls for an August Moon, Mario Bava, 1970) için bir ilham ve imitasyon kaynağı olmuştur. Edgar Allen Poe eserleri de gialli filmlere uyarlanmıştır, örneğin Sette note in nero (The Psychic, Lucio Fulci, 1977) ve Due occhi diabolici (Two Evil Eyes, Dario Argento ve George Romero, 1990).

Sömürge Sonrası Sorunu

Seyahat, tatil, egzotizm, melezlik ve yabancılık giallo’nun benzer özellikleridir. 1950’lerden sonra İtalyan sinemasının metinselliği ulusal film hareketi ve ulusal kimlik kapsamında problem yaratan sorguların önünü açan birçok özelliğe de sahiptir. Giaollo nun başkahramanı genellikle İtalya’da bir yabancı ya da İtalya’da tatil yapan bir turisttir. Mekan ise “Egzotik yerler”, İskoçya (L’iguana dalla lingue di fuoco [The Iguana with a Tongue of Fire, Riccardo Freda, 1971]), Haiti (Al tropico del cancro [Death in Haiti, Edoardo Mulargia, 1972]) ve Afrika’dır(L’uomo piú velonosa del cobra [Human Cobras, Bitto Albertini, 1971]). Karakterler sabit bir şekilde evde ya da başka bir mekanda bulunmazlar; daima farklı mekanlarda bulunurlar. Bu farklılık transatlantik hava yollarının reklamlarını ve elbette J&B viskisinin seyahat eden yolcuların favori içeceği olmasını doğrulamaktadır.  Bu Avrupa Sinema tarihindeki en göze çarpan ürün olmalı.

Giallo İtalya’da kurgulandığında, tipik olarak üç farklı rota izler. Bazen tanınabilir turist merkezleri ile ‘’İtalyan-lığın’’ tanıtımını yapar. Diğer zamanlarda İtalya’nın belirleyici özelliklerini göz ardı ederek İtalyan-lığı başka bir Avrupa ülkesi ile silmeye çalışır. Ve yine bazen esrarın gerçekleştiği mekan olarak kırsal-tarihsel yerleri seçer, La casa dale finestre che ridono (The House with the Windows that Laugh, Pupi Avati, 1976) da olduğu gibi.

İtalyan popüler sineması ulusal olmayanı teşvik etme eğilimindedir ve bu farklı biçimlerde yabancı olanın seyahati ve turist bakış açısı ile abartılmış olarak karşımıza çıkabilir. Ugo Liberatore’nin Incontro d’amore a Bali (1969) ve The Black Emanuelle  (1975-83)serileri (1975-83) bir soft-porno olarak karşımıza çıkmaktadır ve bu Anne McClintock’un “porn-tropikleri” olarak adlandırdığı giallo’nun daha pan-egzotik gizem araştırması ve değişen zevklerle ve halkın ilgisini canlı tutma olarak filme yansımıştır.

Giallo’nun popülaritesi ulusal boyuttan çıkıp uluslar arası bir boyuta da ulaşmış, hatta Japonya’da anime bir giallo bile yapılmıştır (Perfect Blue, Satoshi Kon, 1997). Ayrıca İspanyol (Una libelua para cada muerto [A Dragonfly for Each Corpse, Leon Klimovsky, 1974]), Belçikalı (Die Potloodmoorden [The Pencil Murders, Guy Lee Thys, 1982]), ve daha bir çok ülkenin giallo filmlerine rastlamak mümkündür.

Nove ospiti per un delitto Agatha Christie romanları tadında, vasatın çok fazla üstüne çıkmayı başaramamış, giallo furyasının son dönem örneklerinden bir İtalyan giallo.

Filmin konusu kısaca şöyle, zengin bir burjuva ailesinden dokuz kişi tatil yapmak üzere bir adaya giderler, fakat adada kimse yaşamamaktadır. Ailenin reisi Ubaldo (Arthur Kennedy) bu adada hoş bir eve sahiptir. Fakat problem şudur ki, yaşlı adam ve üç oğlu karanlık bir sırra sahiptir ve bu sır onları tek tek avlamaya başlar.

Filmin yönetmen koltuğunda Ferdinando Baldi yer alırken, senaryosu da Fabio Pittorru’ya ait. Arthur Kennedy ise filmin başrolünde gördüğümüz isim. Kennedy dışında filmin oyuncu kadrosunda Massimo Foschi, John Richardson, Venantino Venantini yer alıyor. Filmin oyuncu kadrosu, özellikle erkek oyuncular giallo fanlarına tanıdık gelecek simalar. Performanslarına gelince, oyuncuların canlandırdığı karakterler üzerlerine zorla giydirilmiş birer giysi gibi duruyor. İçlerinden herhangi biri kaybolduğunda ya da öldüğünde umurlarında olmaması ve böyle davranmaları izleyiciye çok da inandırıcı gelmiyor. Filmdeki orantısız ve gereksiz çıplaklıkta izlerken beni en çok rahatsız eden başka bir konuydu. Bunu yanı sıra hemen hemen her sahnede oyuncuların yanında gördüğüm J&B şişesinin sırrını ise hala çözebilmiş değilim.

Filmde diğer İtalyan filmlerinden aşina olduğumuz sahneler görmek mümkün. Örneğin filmin başında filmle çok da alakası olmayan bir çiftin öldürülüşünü görüyoruz. Daha sonra çifti öldüren grup, çiftten erkek olanı gömer ve adamlar gittikten sonra kamera mezardan çıkan ele zoom yapar. Zombi filmlerinden aşina olduğumuz bu sahne D’Amato’nun Erotic Night of the Living Dead filmine belki de esin kaynağı oluyor. Yine filmin bir adada geçmesi yine D’Amato’nun Antropophagus ve Mario Bava’nın A Bay of Blood filmlerini hatırlatıyor.

Giallo filmlerinin en belirgin özelliklerinden olan siyah eldivenli bir katil portresi Nove ospiti per un delitto’da çizilmemekte. Yazının başında da belirttiğim gibi film izleyiciye Agatha Christie romanı okuyor hissi veriyor.

Link:

Filmin konusu kısaca şöyle; bir kolej kampüsünde seks cinayetleri işlenmektedir. Öğrencilerin hepsi korku içindedir. Dört yakın kız arkadaş Jane (Suzy Kendall), Daniella(Tina Aumont), Ursula(Carla Brait) ve Katia(Angela Covello) daha güvende olmak için bir villaya giderler. Fakat bir süre sonra siyah eldivenli gizemli katil kızları teker teker öldürmeye başlar.

Filmin senaryosu Ernesto Gastaldi tarafından kaleme alınmış. Senaristi bazı unutulmaz İtalyan filmlerinden hatırlamak mümkün; The Horrible Dr. Hitchcock (Freda), The Whip and The Body (Bava), I am Sartana, Your Angel of Death (Carnimeo) ve Sahara Cross (Valerii). Torso yönetmen Martino’nun 1970-1973 yılları arasında yaptığı beş giallodan sonuncusu: Lo strano vizio della Signora Wardh /The Blade of the Ripper (1971), La coda dello scorpione / The Tail of the Scorpion (1971), Tutti i Colori Del Buio / All the Colors of the Dark (1972), Il Tuo Vizio é una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave / Your Vice Is a Locked Room and Only I Have the Key (1972). Film içerdiği grafik şiddet, kanlı cinayet sahneleriyle oldukça başarılı ayrıca seks ve şiddet çok başarılı bir şekilde harmanlanmış. Bu da filmi türünün iyilerinden biri yapıyor. Filmin müzikleri DeAngelis kardeşlere ait. Goblin müzikleri kadar olmasa da başarılı.

Filmin şüphesiz en iyi işlenmiş kısmı finali. Son yirmi dakika, Jane’nin uyandığı andan finale kadar geçen süre çok başarılı. Şunu da belirtmek gerekir ki katil ve katilin niçin öldürdüğü pek tatmin edici değil. Fakat katilin kimliğini tahmin etmeye imkan yok. Merakla katilin kim olduğunu beklemek ve her tahminin sonunda yanıldığını görmek filmi daha bir heyecanla izlettiriyor.

Film her ne kadar bir giallo olsa da hatta türünün ilk örneklerinden ve iyi bir giallo olsa da filmde istismar sinemasından da örnekler görmek mümkün. Atmosferi, müzikleri, cinayet sahneleri, kamera çalışması ve oyuncu kadrosuyla İtalyan giallo film severleri üzmeyecek, saklı kalmış, keşfetmek için hala geç kalınmamış bir film Torso.

Link:

Sergio Martino 1970 -1973 yılları arasında beş tane giallo filmine imza attı. Bunların içinde şüphesiz en bilineni “I Corpi Presentano Tracce di Violenza Carnale” yani “Torso” dur. Bunun yanı sıra “La Code dello Scorpione” aka “The Case of the Scorpion’s Tail” da yönetmenin ve türün fanları tarafından oldukça bilinen bir diğer filmidir. 1972 yapımı bu giallo ise ne yazık ki izleyici tarafından  hak ettiği değeri pek bulamamış. Edgar Allan Poe’nun belki de en çok filme konu olan Gotik hikayesi “The Black Cat” den öğeler barındıran film oldukça orijinal ve ustaca kurgulanmış bir senaryoya sahip.

Filmin konusu kısaca şöyle; Oliviero Rouvigny (Luigi Pistilli) başarısız, içi nefretle dolu, alkolik bir yazardır. Toplum içinde karısı Irina’yı (Anita Strindberg) sürekli aşağılar ve onu birçok kadınla da aldatmaktadır. Kadınlardan biri vahşi bir şekilde öldürülünce, cinayet şüphelisi olarak gözler Oliviero’nun üzerine çevrilir. Diğer kadınlar da ölmeye başlayınca ve bu olaylar Oliviero’nun evinde olunca artık kimse onun masum olduğuna inanmaz. Güzel ve etkileyici yeğen Florina’nın (Edwige Fenech) eve gelmesiyle Oliviero ve Irina arasındaki kırılgan ilişki iyice bozulur.

Sergio Martino filmde izleyiciyi sürprizlerle ve şaşırtmacalarla ürkütmeyi hedeflemiş ve film gerçekten izleyiciyi şaşırtıyor. Filmde bazı gore cinayet sahneleri ve seks sahneleri görmek de mümkün.

Filmin oyuncu kadrosu giallo filmlerinde görmeye alışık olduğumuz, bu filmde de performanslarıyla göz dolduran oyunculardan oluşuyor: Anita Strindberg, güzel Edwige Fenech, Luigi Pistilli ve Ivan Rassimov. Hepsi de rollerinde oldukça başarılılar. Edwige Fenech bu filmde çok sık canlandırmadığı şirret, cadaloz bir kadın rolünde. Aynı zamanda filmin müziklerine imzasını atan Bruno Nicolai’yi de unutmamak gerek, filmin sound tracki çok başarılı.

Link:

Yeşilçam filmlerine göz attığımızda korku filmlerine olan ilginin(!) sınırlı sayıda birkaç filmden ibaret olduğunu görüyoruz. Yeşilçam’ın dönemin büyük sektörlerinden biri olmasına karşın korku türüne olan ilgisizliğinin nedeni ticari kaygılar ve teknik yetersizliktir. Benim fikrime göre ise en önemli neden Türk seyircisinin korku filmlerine olan ilgisiz tutumudur. Ya da şöyle ifade etmek daha doğru olur ki, Türk seyircisi dünyadaki trendleri büyük bir ilgiyle takip ederken (korku filmleri) Türkiye’de yapılan ilk örneklerine çok fazla rağbet göstermemiş ve bu da sektörün korku filmlerine olan eğilimini engellemiştir. Bunun yanı sıra sektör Avrupa ve Amerika’dan ithal süper kahraman fantastik filmlerine yer verirken sıra az da olsa korku filmlerine gelmiştir. Bunlardan ilki 1949 Aydın Arakon yapımı Çığlık filmidir ve ardından gelen film ise Drakula İstanbul’da dır.

1967 yapımı Kadın Düşmanı filmi ise günümüzde oldukça az bilinen ve yine hakettiği değeri görmemiş bir Türk giallosudur. Giallo İtalyanca sarı anlamına gelmektedir ve o dönemde İtalya’daki korku-polisiye kitaplarının kapakları sarı renkte olduğu için bu tür filmlere de giallo (gialli) denmiştir. 1960lar İtalyanlar’ın bu türe yeni yeni ısındığı ve en iyi örneklerini ise 70li yıllarda vereceği bir dönemdir. Kadın Düşmanı ise aynı dönemde İtalya’da yapılmış örneklerine göre oldukça başarılıdır.

Yönetmenliğini İlhan Engin’in yaptığı filmin oyuncu kadrosu oldukça zengindir. Oyuncular arasında Ekrem Bora, Sema Özcan, Tanju Korel, Erol Taş, Gülgün Erdem ve Reha Yurdakul gibi dönemin popüler oyuncuları bulunmaktadır. Kadın Düşmanı, sisli soğuk bir gecede karanlık İstanbul sokaklarında yürüyen bir çiftin görüntüsüyle açılıyor. İlk sekanstaki bu görüntüler, İstanbul’un eski dar sokakları, duvara yansıyan gölgeler, karanlıktaki ayak sesleri oldukça iyi düşünülmüş ve filme ürkütücü ve gotik bir hava katmış.

Açılış sahnesinde gördüğümüz, yolda ilerleyen çiftin ayak seslerine onları takip eden birinin ayak sesi daha eklenir (Erol Taş). Genç adam sevgilisini evine bıraktıktan sonra, kız maskeli bir katil tarafından saldırıya uğrar ve ölür. Bu olaydan sonra cinayetler başlar. Katilin öldürdüğü kadınların isimlerinin ve onları öldürdüğü semtlerin baş harfleri aynıdır. Katil bundan bir akrostiş oluşturarak son hedefine doğru cinayetler işlemeyi sürdürmektedir. Fakat karşısında çetin bir dedektif vardır (Ekrem Bora).

Ayrıca filmle ilgili bir ayrıntı da ilk kez bir Türk filminde nekrofilinin yer alıyor olması. Bunun yanı sıra filmin sonuna kadar katilin başarıyla gizlenmesi ve tahmin edilememesi, ayrıca birden çok katil zanlısının olması ve seyircinin bunlar arasında tahminlerde bulunması izleyiciyi filmin içine daha çok çekiyor. Engin İnal, Erol Taş ve Güzin Özipek’in oyunculukları ise gerçekten takdiri hakediyor.

Türk sinemasının ilk giallolarından biri olan film, gerek oyuncu kadrosu gerekse kurgusu ve senaryosu ve sonuna kadar izleyicide uyandırdığı merakla türünün en iyi örneklerinden birisi ve izlenmeyi hakediyor. Önümüzdeki günlerde Türk giallolarıyla ilgili yapacağım başka bir film tanıtımında Kadir İnanır’ın başrolünü oynadığı 1972 yapımı Aşka Susayanlar / Seks ve Cinayet filmine yer vereceğim.

]]> http://iyikotufilm.com/kadin-dusmani-1967/feed/ 1 http://iyikotufilm.com/suspected-death-of-a-minor-1975/ http://iyikotufilm.com/suspected-death-of-a-minor-1975/#comments Sun, 26 Apr 2009 20:46:02 +0000 Tolga Demirtaş http://iyikotufilm.com/?p=901 Sergio Martino’nun yönetmenliğini yaptığı film klasik bir giallo’dan ziyade komedi-aksiyon ve thriller’ın iç içe geçtiği bir yapım. Yönetmen bir çok türde filmler yapmış, fakat hiç şüphe yok ki içlerinde en popüler olanları gialloları. Sergio Martino aynı zamanda I corpi presentano tracce di violenza carnale (1973) aka Torso’nun da yönetmenliğini yapmış, belki de kendisini sevmemin en önemli sebebi Torso.

Filmin konusunu kısaca özetleyecek olursak, dedektif Paolo Germi (Claudio Cassinelli) ve gizemlerle dolu Marisa bir dans salonunda tanışırlar. Bir gün Germi genç kızı vahşice öldürülmüş vaziyette bulur ve kızın katillerini bulmaya karar verir. Artık karanlık ve entrikalarla dolu ve bolca kanın olduğu bir dünyanın içerisine girmiştir.

Filmde oldukça başarılı, içerisinde komedi unsuru barındıran sahneler mevcut. Daha önce de belirttiğim gibi film klasik bir giallo değil. Başlangıçta tipik bir giallo gibi başlasa da (güneş gözlüklü bir adam sessizce avına yaklaşıyor ve kadını bıçaklamaya başlıyor) cinayetten sonra film daha çok bir “poliziescho” ya ( 1970lerdeki İtalyan suç filmlerine verilen isim)  dönüşüyor. Film yapım tarihi itibariyle de giallo filmlerinin altın çağının sonu, poliziescho filmlerinin başlangıç dönemlerine denk geliyor.

Filmin soundtrack’i dahaçok Dario Argento filmlerinden hatırladığımız Goblin’in müziklerini anımsatmakta. Ayrıca filmin senaristi Ernesto Gastaldi’nin Massimo Dallamano’nun harika filmi  “La Polizia Chiede Aiuto” (1972) den etkilendiğini söyleyebilirim.

Filmde İtalyan istismar filmleri sevenler için aşina yüzler görmek mümkün: Claudio Cassinelli (Flavia the Heretic, Mountain of the Cannibal God, ve Lucio Fulci’nin The New Gladiators ve Murder Rock filmleri), Mel Ferrer (Lenzi ve Hooper’ın Eaten Alive filmleri, Nightmare City, The Great Alligator filmlerinde), Jenny Tamburi (Murder to the Tune of the Seven Black Notes, The Sinful Nuns of Saint Valentine, Women in Cell Block 7). Ayrıca yardımcı yönetmen Michele Massimo Tarantini’yi de Massacre in Dinosaur Valley ve Women in Fury’den hatırlamak mümkün.

Film için Martino’nun en iyi filmi tabii ki diyemeyiz, fakat farklı türlerin iç içe geçtiği, eğlenceli bir film izlemek isteyenler  ayrıca giallo seven ve poliziescho filmlerine geçiş yapmak isteyen iyi ”kötü film” cilere önerilir.

Link:

90’ların ilk dönemleri ilkokul yıllarının bittiği ve ortaokul çağıyla birlikte ilk ergen duyguların tavan yaptığı dönemlerdi. Video hala en popüler eğlence kaynağıydı benim için. Okul dönüşü yolumun üzerindeki iki video dükkânı önünde dakikalarca Edwige Fenech film afişlerine baktığımı hatırlarım. Sybil Danning ve (They’re Playing with Fire (1984) video piyasasındaki adı Ateşle Oynama) Edwige Fenech o dönemde rüyalarımı süsleyen, afişlerde görebildiğim kadınlardı. Malum o dönemlerde o tarz bir video kiralamak benim gibi utangaç biri için çok zordu. Ayrıca o dönemler günde iki-üç kez yaşanan elektrik kesintileri nedeniyle arkadaşlarımın anlattığı video kasetinin videoda kalma durumu ve yakalanma korkusu beni uzun süre bu filmlere yaklaştırmadı.

Bu korkuyu kırıp izlediğim filmlerde ise Edwige Fenech benim için bir ilah halini çoktan almıştı. Artık İtalya’da yaşayan bir sevgilim vardı. Sevgili dediğinde uzakta olmalıydı.

70ler ve 80ler deki ergen genç erkeklerin Fenech’i unutamamasının başka bir sebebiyse çevirdiği School Teacher filmleri. Fenech hep olmasını istediğimiz ama olmayan ve bizi baştan çıkaran öğretmenimizdi. Filmlerindeki ergen veletlerse bizdik. Kah kuytu bir köşede kahsa anahtar deliğinden onu izlerdik. Siyah külotların seksi olduğunu bize o öğretti.  Yaşlı bir adamla evlenir onun genç oğlunu baştan çıkartırdı, bizi de tabi. Filmleri birbirine benzer ama biz hiç sıkılmadan izlerdik. Yeni ergendik.

24 Aralık 1948 doğumlu Tunuslu bir baba Fransız bir anneden dünyaya gelmiş. Fenech sinemaya atılmadan önce modellik yapmış. Erotik komedilerle hatırlansa da dönemin Giallo filmlerinde  oynamış ve çok başarılı performanslar sergilemiştir.(Mario Bava, Sergio Martino, Giuliano Carnimeo ve Andrea Bianchi’nin giallo filmleri.)

Fenech 1988 yapımı Ruggero Deodato’nun Phantom of Death filminden 20 yıl sonra yine bir korku filmiyle sinemaya döndü. 60 yaşında ve hala çok güzel. Fenech’in Hostel Part:2’de oynayacağını duyduğumda gerçekten çok heyecanlanmıştım. Eli Roth’un röportajında bu konuyla ilgili verdiği bir cevapta bundan en az benim kadar heyecanlandığını görünce Eli Roth’a olan sempatim biraz daha pekişti. Roth, Fenech’le 2006 yılında tanışmış ve filminde oynamasını teklif etmiş.

Fenech’in gönlünün hala korku filmlerinden yana olduğunu görüyoruz. Umarım bundan sonra  kendisini daha çok korku filminde izleriz.

Simone Mattei (Patty  Shepard) ilgi çekici ve alkolik bir kadındır. Filmin açılış sahnesinde Simone’u yüzü görünmeyen sevgilisiyle birlikte yatakta sevişirken görüyoruz. Bu esnada sevgilisi ellerini Simone’un boğazında gezdirir  ve birden onu boğmaya başlar. Ve ölene kadar devam eder.

Bir süre sonra Simone’un kocası Sandro (Frederick Stafford) eve döner ve karısını yatakta cansız birşekilde görür. İlk bakışta karısının alkolü fazla kaçırdığından dolayı uyuduğunu düşünür; çünkü bu Simone için gayet olağan bir durumdur. Fakat daha sonra Sandro Simone’un öldüğünü farkeder. Ayrıca yerde motosikletli bir adam arkasında bir kadının göründüğü bir fotoğraf bulur. Polis soruşturması sırasında Sandro bu fotoğraftan bahsetmez. Eşinin katilini bulmakta kararlıdır ve bu konuda yakın arkadaşı Tiffany’den (Claude Jade) yardım ister. Tiffany bir fotoğrafçıdır ve fotoğraf üzerinde incelemeler yapar. Tiffany fotoğraftaki kişinin Laura Damiani (Femi Benussi) olduğunu düşünür. Laura gece kulüplerinde çalışan oldukça güzel bir modeldir ve kendisine ait bir butiği vardır. Sandro Simone’un ölümü ile ilgili Laura’yla diyaloğa geçer. Fakat bir süre sonra kıza aşık olur.

Special Killers’ın ilk yarım saati oldukça umut verici olmasına karşın, sonraki dakikalar sıkıcı ve anlamsız bir melodrama dönüyor. Filmin senaryosunun çok başarılı olduğu söylenemez. Hatta Sandro’nun eşinin katilini bulamaya bu kadar kendini adamasını da anlayabilmiş değilim; çünkü gerek Sandro’nun eşinin ölümünü anladığında sarfettiği “zavallı küçük kaltak” sözü gerekse duygusuz ifadeleri ve karısının katilini bulmaya kendisini bu kadar adamışken başka bir kadınla olan beraberliği oldukça çelişkili.

Film Sandro’nun güzel Laura ile tanışmasından sonra artık dedektif hikayesinden çıkıp onların belalı ilişkilerine yöneliyor. Bundan sonra birkaç erotik sahneyle birlikte, zayıf action sahneleri ve birkaç polisiye sahnesi mevcut.  Katil gizemi filmin sonunda çözülmekle beraber pek tatmin edici olmayan zayıf bir heycanla  çözüme kavuşuyor. Filmin tamamı genel olarak sıkıcı olmakla beraber uzun diyaloglar mevcut.

Special Killers birçok türü içinde barındırmasına rağmen tam olarak ne istediğine karar verememiş bir film.   Yine de film için tamamiyle iyi işlerden yoksun demek haksızlık olur. Teknik olarak Mario Capriotti  katı sinemasal unsurlar kullanarak iyi bir iş çıkarmış. Hatırda kalır bir sahne ise ucuzluğuna rağmen Laura’ya yarı çıplak birçiftin saldırdığı sahne.

Filmin kastı ise oldukça başarılı oyunculardan kurulu olmasına karşın, birkaçı tüm potansiyelini ancak gösterebilmiş. İspanyol korku kraliçesi Petty Shephard  ise yalnızca filmin başındaki ilk iki dakikada görünebildiği için performansını sergileme fırsatı yakalayamamış.

Özetle film başarıyı yakalamaktan uzak kalmış. Femi Benussi fanları yine de filmi izlemek isteyeceklerdir ama büyük bir beklenti içinde olmamalarını tavsiye ederim. Eğer kaliteli bir giallo-polisiye hibriti izlemek isterseniz Frederick Stafford’un oynadığı ve Camillo Bazzoni’nin yönettiği Shadows Unseen (1972) filmini tavsiye ederim.

]]> http://iyikotufilm.com/special-killers-la-ragazza-di-via-condotti-1973/feed/ 0 http://iyikotufilm.com/a-lizard-in-a-women%e2%80%99s-skin-1971/ http://iyikotufilm.com/a-lizard-in-a-women%e2%80%99s-skin-1971/#comments Mon, 09 Mar 2009 20:27:58 +0000 Tolga Demirtaş http://iyikotufilm.com/?p=470 A Lizard in a Woman’s Skin benim için en favori korku (aynı zamanda giallo) filmlerinden bir tanesidir. Ayrıca en sevdiğim Lucio Fulci filmi demem de yanlış olmaz. Erotik içeriği ve hayvanlar üzerinde yapılan deneylerin gösterildiği oldukça vahşi sahneleri nedeniyle sansüre uğramış olsa da mutlaka uncut versiyonunu izlemenizi tavsiye ederim. Eğer bol kan ve gore sahneleri izlemeyi seven tipik bir Fulci fanıysanız bu filmi izleyince hayal kırıklığına uğramayacaksınız.

Korku filmleri yapmadan önce Lucio Fulci tıp okudu ve bu deneyim yaptığı işleri oldukça renkli kıldı. Ayrıca çoğu izleyicinin oldukça rahatsız edici bulduğu gerçekçi sahneler yaratmasına da neden oldu. Genç bir tıp öğrencisiyken Fulci, hiç şüphesiz filminde yer verdiği hayvanlar üzerindeki deneyleri bizzat kendisi uyguladı. Bu deneyimi filmlerinde bir dehşet elemanı olarak kullanmayı seçmesi hem şaşırtıcı hem de oldukça olağan.

Filmde Carol’u canlandıran Florinda Bolkan oldukça başarılı. Carol Londra’da yaşayan önemli bir avukatın kızıdır. Komşusu Julia Durer(Anita Strindberg) ile ilgili ilginç rüyalar ve halüsinasyonlar görmektedir. Psikatristine en son gördüğü rüyasını anlatır. Rüyasında komşusuyla lezbiyen bir ilişki yaşadığını ve onu öldürdüğünü görür. Fakat bir süre sonra komşusu tam da Carol’un bahsettiği şekilde öldürülünce cinayetin en büyük şüphelisi olarak gözaltına alınır. Carol bir psikiyatri kliniğine yatırılır. Huzursuz edici hayal gücü burada da bir şeyler üretmeye devam etmektedir. Lucio Fulci bu sahnelerde oldukça yaratıcı kamera teknikleri kullanmış ve unutulması oldukça güç sahneler yaratmış. Ayrıca Freud görüşüyle yaklaştığı hayal betimlemeleri izleyiciye neyin gerçek neyin hayal olduğu konusunda ikilem yaşatıyor ve Fulci bundan oldukça fazla keyif alıyor.

Carol hastane bahçesinde uykuya dalar ve uyandığında zamanın nasıl geçtiğini anlayamaz. Şaşırtıcı derecede sessiz ve boş olan hastane bahçesine göz atar. Bir anda çalıların arasından kendisini birisinin izlediğini fark ederek irkilir. Hastaneye doğru koşmaya başlar; fakat bütün girişler kapalıdır. Carol korkularının yanı sıra geçmişinden de kaçmaktadır. Hastaneden içeri girdiğinde ise spiral bir merdiven karşılar onu ve hiç bitmeyecek gibi görünen beyaz koridorlar. Bu Escher tarzı manzara ise Carol’un iç dünyasındaki karışıklığın bir yansımasıdır. Sonunda açık bir kapı bulur ve içeri adımını atar; ama oda onu karanlığıyla yutar. Carol için bu bir kurtuluş değildir. Karanlığın içinde yolunu bulmaya çalışırken birden bir ışık, perdenin arkasından çıkan makas tutan bir eli aydınlatır.

Carol bu tehditkâr gölgeyi gördükten sonra onun için yeni bir korku deneyimi başlar ama Fulci’nin kamerası aniden üzerinde birçok medikal aletin olduğu bir doktor masasının üzerini gösterir. Ortada perdenin arkasındaki çılgın katil yoktur. Hatta sadece bir doktor ve aletleri vardır.

Carol koşmaya devam eder ve bu kapılardan birini açana kadar devam eder. Bu sefer odadaki ışık Carol’u gölgeler içinde saklamak yerine onu aydınlatır. Fulci kamerasını Carol’un yüzüne zoom yapar ve yüzünde büyük bir korku ifadesi belirir. Aynı anda Fulci izleyiciye de büyük bir şok yaratır ve hayvanları korkunç bir şekilde gösteren o tiksindirici sahneyi ekrana getirir. Köpekler ölü değildir fakat yavaş yavaş ölmektedir. Hayvanlar bir doktorun onlara uyguladığı bu işkenceden dolayı sızlanır ve can çekişirken, Carol’un yüzünde kendi korkularımızın ve endişelerimizin bir yansımasını görürüz. Carol bir anda yere yığılır. Vücudunun altında sanki yere saçılmış kan yığını gibi kırmızı bir zemin vardır. Ve sahne başladığı gibi biter. Hayallerle. Karanlık ve bulanık hayallerle.

Filmin konusuna gelecek olursak. Georgio tam bir zamparadır. Zengin eşi ile ilişkileri iyi değil ve ilişkisini karısının serveti için bitirmez. Bir gece eşiyle kavga edip evi terk eder. Issız bir yerde telefon kulübesinde görüşme yaparken. Bir adamın ölü bir kadını arabanın içine koyup su kanalına ittiğini görür. Katilin yanına giderek karısını öldürmesini ve bunun karşılığı olarak para teklif eder. Cinayeti kendisinin evde olmadığı bir gece işlemesini söyler. Katil cinayeti işledikten sonra Georgio’nun eşini evin önünde duran arabanın bagajına koyar. Delilleri temizlemek için tekrar eve döner. Bu sırada dışarıdaki araba çalınmıştır. Maceracı genç bir çift tatil için arabayı çalmıştır. Buradan sonra film başka bir boyut kazanır ve katil genç çiftin peşine düşer.Filmi aynı yıl yayınlanan Dario Argento’nun Deep Red’i ile karşılaştırdığımızda Deep Red’e göre oldukça yumuşak kaldığını görüyoruz. Filmdeki  üslup daha çok Hitchcock vari diyebiliriz.

Filmin kuşkusuz yıldızı katil rolünde izlediğimiz Michel Antonie. Antonie filmde makyajında etkisiyle hissizleşmiş suratı gerçekten ürkütücü görünüyor. Bunun yanında filmde Let Sleeping Corpses Lie filminden tanıdığım Cristina Galbo’ da oynuyor.

Bu alt korku türünün fanatiklerinin muhakkak izlemesi gereken filmlerden.