Film Argento’ya ticari anlamda oldukça getiri sağlamıştır. Zaten filmi de izlediğimiz zaman sinemasal değerini bir kenara bırakıp, “sex-murder” açısından bakılacak olunursa, ticari bir kaygısının olduğunu fark etmememiz mümkün değil. Filmdeki cinayet sahneleri yine filmin genelinde olduğu gibi oldukça başarılı. Filmin türüne yakışır abartılı kamera açıları ve yine abartılı dekorlardan kaçınmamıştır. Şiddet ve müziğin mükemmel uyumu da gözden kaçmıyor ve film boyunca İtalya’nın Rönesans ruhuna yakışır, bir birinden güzel klasik eserleri dinlerken, araya katilin ruhunu yansıtan ve bizi daha da bir telaşa sokan rock soundları girdiğinde tadından yenilmez bir hal alıyor. Opera salonundaki kuşların gözünden çekilmiş sahneler kamera hareketlerinin bir kuş gibi oradan oraya yalpalanması oldukça baş döndürücü, “bu gerilim bitsin de haydi artık odaklansın” diye umutla beklenilebilir. Ayrıca Argento, ilham kaynağı Hitchcock’un röntgenci sinema ruhuna saygı duruşunda bulunmaktan geri kalmamış.

Bir parça da filmin konusuna değinelim. 17 yaşındaki Betty, Verdi’nin Macbeth’indeki (İtalyan besteci Verdi’nin, Shakspeare’in Macbeth’ini temel alarak bestelediği 4 perdelik opera eseri) başrol oyuncusunun ayağını sakatlaması ile bu rolü alma şansı yakalar. Aslında bu kariyeri açısından büyük bir şanstır fakat Betty’e göre Macbeth kötü şans getiren bir eserdir ve eline geçen bu fırsatı bir parça isteksizlikle kabul eder. Çocukluğundan beri hayalle kabus arası gördüğü ama maskeli yüzünü hiç göremediği psikopatın hedefi haline gelir. Fakat Betty bunu bilmiyordur. Yavaş yavaş çevresindeki insanlar ölmeye başlar. Psikopat katil, cinayetleri esnasında Betty’i bağlar ve göz kapaklarına iğnelerle kaplı birer bant yerleştirir. Betty’nin çığlıkları ve korkularına şahit oluruz o esnada fakat kurtulduğu zamanlarda oldukça soğukkanlıdır. Belki de sürekli gördüğü rüyası sayesinde. Final opera performansından sonra katil ortaya çıkar, tabi burada katili teşhis edenler de çok önemli. Nihayetinde Betty gördüğü rüya ile ilgili geçmişiyle bir yüzleşme yaşar.

Filmde Macbeth’in uğursuzluğundan söz edilmiştir ki filmin çekim esnasında da birçok kaza ve teknik aksaklıklar yaşanmıştır. Hatta Argento’nun babası film henüz çekim aşamasındayken hayatını kaybetmiştir. Macbeth içeren bir oyun sahneleme, film çekme ya da oyuncu olma gibi bir planınız varsa bir kez daha düşünün derim. Şaka bir yana, sonunda hüsrana uğratsa da daha önce de bahsettiğim gibi, geniş kamera açıları ve film boyunca kullanılan müziklerle beslenmiş iyi bir film, “katil kim?” oyununa katılmak ve bir Dario Argento şölenine katılmak için izlenmeye değer.

Yeşim Koba

www.twitter.com/yeshimkoba

Film yukarıda da bahsettiğim gibi zaman zaman giallo tadı verse de ve bazı kişilerce bu sınıfın içine sokulsa da aslında Hitchcock sinemasına çok yakın. Özellikle Hitchcock’un ünlü filmi Vertigo ile benzerlikler yakalanabilir. Bunda tabi ki filmin lokasyon olarak San Francisco’da geçmesi ve ana fikrin benzerliğinin etkisi büyük. Fakat Fulci’nin kendine özgü tarzı ile birlikte.

San Francicso’lu ünlü ve çapkın doktor George Dumurrier (Jean Sorrel) evlidir fakat aynı zamanda bir sevgilisi vardır. Astım hastası olan karısı ölür ve polis kadının zehirlendiğini belirler. Doktor karısının ölümüyle sigortadan aldığı 2 milyon $ sonrasında polis tarafından karısının ölümünden sorumlu tutulur. Bir gün sevgilisiyle gittiği bir striptiz kulübünde dans eden kadın karısına ikizi kadar benzemektedir. Sadece sarı saçlısıdır. Hatta kadının evine gittiğinde onun da karısıyla aynı ilaçları kullandığını görür. Bundan sonra izleyicinin kafasında kadının gerçekten ölüp ölmediğiyle ilgili sorular oluşur. Doktor gerçekten suçlu mudur yoksa kadın yaşıyor mudur?

Filmde Fulci’nin yer verdiği soft-core seks sahneleri oldukça ölçülü kullanılmış. Bu sahnelerdeki etkiyi yükseltmek adına yaptığı artistik ışık kullanımı, kamera açıları ve yaptığı şık dokunuşlar sayesinde, sahneleri izlerken sıkılmak mümkün değil.

Filmin başrol oyuncuları Doktor Dumurrier ve egzotik dansçı Monica Weston rollerindeki Jean Sorrel ve Marisa Mell mükemmel performansları ile oldukça başarılılar. Zaten filmin en ilgi çekici anları bu ikili arasında geçen sahnelerde yer alıyor. Marisa Mell 60’lar İtalyan B filmlerinin Avusturyalı kült figürlerinden biri. Özellikle Mario Bava’nın pop-art, karikatür adaptasyonu 1968 yapımı Diabolik filmindeki Eva Kant rolüyle kendisini hatırlamak mümkün.  Ayrıca filmde tanıdık başka isimlere de rastlamak mümkün; Alberto De Mendoza, John Ireland ve Mario Bava’nın 1974 yapımı kült filmi Cani Arrabbiati’den hatırlayacağımız Riccardo Cucciola gibi.

Aslında temel öykü kendi başına yeterince sağlam; fakat bazı durumlarda önemsiz karakterler kullanılarak ve zaman zaman hikayeyi bulanıklaştırarak, izleyicinin bazı durumlarda filmden koptuğu anlar oluşuyor. Bu yüzden bu sağlam konunun daha derli toplu sunulması daha iyi olabilirdi. Filmin şüphesiz en dikkat çekici sahnesi finaldeki gaz odası sahnesi. Film başlı başına bir kült olamasa da bu son sahne kesinlikle sinema tarihinde unutulmayacaklar arasında yerini aldı.

İtalyan kült yönetmenlerin en büyük erdemlerinden olan sleaze ve zarifliği bir arada kullanma becerisi bu filmde de kendini gösteriyor. Dönemin İtalyan B filmlerini sevenler için kaçırılmaması gereken filmin, Riz Ortolani tarafından yapılan psychedelic müziklerinin de çok başarılı olduğunu belirtmek gerek. Una Sull’Altra izleyicide merak uyandıran, gizemli, ilginç bir film. Bir de bunların üstüne Marisa Mell faktörü eklenince kaçırılmaması gerekenler arasına giriyor.

Tolga Demirtaş (tolga@iyikotufilm.com)

Susan Scott ise yatağında keyif yaparken viskinin yanında bir de sigara yakar.

Zaman zaman Luc Merenda’yı da elinde viskiyle görmek mümkün.

Franco Nero’nun araba kullanırken viski içmeyi ne kadar sevdiği aşikar.

Anita Strindberg ve Florinda Bolkan’ın elinden çılgın partiler sırasında viski düşmez.

Jean Sorel’ın viski tutkusundan bahsetmeye gerek yok.

Evet, J&B kesinlikle Giallo’ların resmi içeceği. Filmlerde ürün yerleştirmesinin ve bu şekilde bir pazarlama taktiğinin yeni bir fikir olmadığı çok açık. Fakat J&B’nin Giallo filmlerinde kullanılması bilinçli bir pazarlama stratejisi değil. J&B şişesi 70’li yıllardaki hemen hemen birçok Giallo filminde görünür. Bunun belki de en büyük nedenlerinden biri J&B’nin bir Amerikan markası olarak Avrupa pazarına o tarihlerde yeni giriş yapması ve Giallo filmlerindeki Amerikan özentisi tavır olduğunu söyleyebiliriz. (Örn. Giallo filmlerinde kullanılan isimlerin birçoğu İngilizcedir.) Fakat işin ilginç yanı J&B firmasının markasının filmlerde bir simge olarak kullanıldığının farkında olmaması. Durumu biraz daha derinlemesine inceleyecek olursak bu işin altından kurnaz bir İtalyan’nın çıktığını görmekteyiz. İtalya’da o dönemde birçok alkollü içki markanın distrübitörlüğünü yapan Gaetono Bandini. Kuzey İtalya’da faliyet gösteren Bandini Amerikan özentisi İtalyan sosyetesini pazarlama stratejisinin bir parçası yaptı. Moda çekimlerinde, paparazzi fotoğraflarında J&B şişesinin görünülürlüğünü arttırdı.

Giallo filmlerinin olmazsa olmazlarından burjuva yaşam tarzının yanında belli bir statü göstergesi olarak J&B giallo filmlerinin olmazsa olmazlarındandır.

Tolga Demirtaş (tolga@iyikotufilm.com)

All the Colors of the Dark (1972)

Autopsy (1975)

The Bird with the Crystal Plumage (1970)

The Bloodstained Shadow (1978)

Perversion Story (1969)

The Red Queen Kills Seven Times (1972)

Tolga Demirtaş: Öncelikle bize bir araya gelme hikayenizden bahseder misiniz?

Bruno Forzani: “Amer” i yapmadan önce zamanımız olduğunda kısa filmler yapan bir kitap satıcısı (Helene) ve projeksiyoncuyduk (Bruno). Ve giallonun etrafında dönen 5 kısa film deneyimimiz oldu. Kişisel konularımızı giallo’nun dünyasını ve sinematografik dilini kullanarak geliştirmeye çalıştık. Bu kısa filmler hiç parasız yapıldı, kendi dairemizde, her zaman aynı ekiple (aynı zamanda Amer’de de olan 4 arkadaş). Amer ise kısa filmlerle başladığımız işin bir devamı niteliğinde.

Tolga Demirtaş: Giallo’ya ilginiz ne zaman başladı ve bu ilgiyi bir filme taşıma fikri nasıl ortaya çıktı?

Bruno Forzani: Her şey henüz 8 yaşımdayken başladı. Videocuda Tenebrae’nin posterini gördüm ve bu ölü mavi kadın tam olarak beni büyülemişti. Birkaç yıl sonra, bir slasher hayranıyken türden sıkıldım çünkü sonunda her zaman aynı şey oluyordu ve cinayet sahneleri (bir slasherın ana ilgi konusu) gittikçe temizlendi. Videocuda çalışan İtalyan bir gence bana yeni bir şeyler vermesini söyledim ve o da bana Tenebrae’yi verdi. Seviye çok yüksekti ve istismar bir sanat olmuştu!

Hélène Cattet: Bruno ile tanıştıktan sonra, benim giallo filmlerini keşfetmemi sağladı. Eğlence ve deneysel olanı harmanlayan eşsiz bir sinema türüydü benim için. Her ne kadar bu istismar filmlerinde de olsa, inanılmaz sahneler çekilmesine olanak tanıyan bir özgürlük ve cesaret ruhu vardı. İşte bizim sevdiğimiz bu ruh ve bu bize film yapma inancını verdi.

T.D.: Amer’i tam anlamıyla bir giallo olarak tanımlayabilir miyiz? Ya da bu neo giallo’nun habercisi mi?

B.F.: Amer’de bir kızın bedenini, arzularını ve cinselliğini keşfedebilmek için giallo’nun kodlarını kullandık ki bizce bunu yapacak en mükemmel sinematografik dil buydu. Fakat bu bir dedektiflik hikayesi değil, bu bir kızın korkuları ve arzularını içeren içsel portresi. Bu yüzden filme old school giallo diyemeyiz. İnsanlar genelde “Neo Giallo” diyor, neden olmasın?

T.D.: Filmde Ana’nın hayatının üç farklı döneminden kesitler izliyoruz. Neden tek bir döneme değil de üç farklı döneme fokus yaptınız? Bunun zor bir yanı da kastı belirleme aşamasında ortaya çıkar, çünkü üç farklı oyuncunun da izleyiciye aynı duyguları yaşatması oldukça zor gibi görünüyor. Fakat Amer’de üç oyuncu da aynı karaktere sahip hissi uyandırıyor.  Kast seçiminde nelere dikkat ettiniz?

H.C.: Antolojik filmleri seviyoruz ve burada da bir büyük hikayeyi anlatmak için üç farklı kısa hikayeyi kullanmayı istedik.

B.F.: Aktrisler konuşmadığı zaman onların iç dünyalarına odaklandık. İç dünyalarından gelenler yeteri kadar güçlü olmalıydı ki kelimeler olmadan imajlarla anlatabilelim. Oyuncular için bizimle çalışmak kolay değil çünkü vücutlarının her parçasıyla orada olmamalılar ve teknik açıdan durum oldukça ağırdı bu yüzden rahatsız şartlarda oynadılar. Onları takip eden bir kamera yoktu, kamera karşılarındaydı. Neyse ki setteki atmosfer gerçekten çok iyiydi, küçük ekibimizle arkadaşça çalıştık.

T.D.: Amer izleyicide bir fotoroman okuyor hissi uyandırıyor. Çekimler çok başarılı. Görsel bir zenginlik sunuyor. Bunun yanı sıra diyaloglar minimum düzeyde tutulmuş. Bu hikayeyi izleyiciye aktarma konusunda kimi zaman zor olabilir. Bunun sebebi filmin görsel zenginliğine olan güveninizden mi ya da asıl sebebi nedir?

H.C.: Tema bedenin keşfi, arzular, şehvet olunca, seyirciye ana karakterin duygularını iletmeye çalışmak bizim için çok önemliydi ve karakterin bedenindeymiş gibi hikayeyi anlamasını sağlamaya çalışmaktı. İzleyicinin filmi 5 duyusu aracılığıyla hissedebilmesini istedik, duygularıyla, diyaloglardaki açıklamalarla değil.

B.F.: Benim için giallo sekanslardan oluşur (genelde İtalyan B filmlerinde olduğu gibi) ve bu şaşırtıcı erotizm, cinayet, psychodelic sekanslar genel olarak bir sanat ürünü niteliğindedir. Bazen bana inanılmaz gücü ile bir dedektiflik hikayesinden daha fazlasını anlatıyor. Bu yüzden biz Amer’de bu tür sekanslarla hikayeyi anlatmak istedik.

T.D.: Filmin en beğendiğim yanlarından bir tanesi de afişi. 70li yılların giallo filmlerinin afişlerini andırıyor. Bu bilinçli bir tercih miydi? Bir anlamda 70li yılların giallo filmlerine bir saygı duruşu niteliğinde mi?

B.F.: Evet, kesinlikle bilinçliydi.

T.D.: Filmin müzikleri çok etkileyici, fakat kendisine ait özgün bir soundtrack yaratmak yerine farklı filmlerden müzikler içeriyor. Niye böyle bir şeyi tercih ettiniz?

B.F.: Biz soundtrack koleksiyoncusuyuz. Senaryoyu yazarken bu müzikleri dinliyorduk. Ve sonra sahneleri bu müzikler olmadan kafamızda canlandıramadık. Ve onları koyduk. Bu nağmeleri seviyoruz, ayrıca orijinal bağlamlarından farklı olarak onları kullanmak ve anlamlarını değiştirmek eğlenceliydi (örneğin bir poliziescho ezgisi ile genç bir kızın iç dünyasını anlatmak).

T.D.: Bu en çok karşılaştığınız sorulardan biri olabilir ama yinede soracağım: Etkilendiğiniz giallo yönetmenleri ve filmleri hangileri?

B.F.: Yönetmenler Dario, Lucio, Mario, Sergio &Umberto!!! Filmler ise Deep Red, Lizard in Woman Skin, Death Laid an egg, The Drop of water (Black Sabbath’dan), The strange vice of Mrs. Wardh, Seven Blood Stained Orchids.

T.D.: Film genel olarak nasıl karşılandı? Olumlu ve olumsuz tepkiler nelerdi?

H.C.: Oyunu oynamaya açık insanlardan olumlu tepkiler aldık. Her şeyi şuan anlama konusunda takıntılı değiller. Filmi %200 duyusal bir deneyimle yaşadılar ve daha sonra bunun üzerine düşünebilirler. İnsanların filmden oldukça etkilendiğini gördük, bazıları ağlıyordu hatta donup kalmışlardı. Fakat bu ancak sinema salonlarında olabilir çünkü biz bu filmi bir sinema deneyimi için yaptık. Laptoplarından düşük kalitede filmi izleyenlerin bu deneyimi yaşayabileceklerini düşünmüyoruz.
Olumsuz reaksiyonlar ise daha çok Amerikan filmlerinde olduğu gibi klasik bir hikaye anlatımı bekleyen insanlardan geliyor. Buna o kadar alışkınlar ki, bir hikayenin sinematografik bir dille de anlatılabilme imkanı olduğunu anlayamıyorlar. Görsellerin, sesin, ışığın, kurgunun bir anlamı vardır ve kelime dili kadar zengin bir dil yaratabilir. Bu yüzden sadece güzel bir film izliyorlar ama geride hiçbir duygu kalmıyor. Filmi seven birisinin sevmeyen birisiyle bunu konuşması gerçekten garip çünkü sanki aynı filmi izlememiş gibiler!!!

T.D.: Sizinle ilgili yaptığım araştırmalarda bir sonraki projenizin de temelini giallo’nun oluşturduğunu okudum. Bu ne kadar böyle devam edecek? Giallo dışında başka türlere de yönelecek misiniz?

B.F.: Şuan için tüm işlerimiz bu tür üzerine odaklanmış durumda. Ama biz İtalyan B filmi hayranlarıyız ve diğer türlere kayabiliriz.

T.D.: Kadın Düşmanı (1967), Aşka Susayanlar/Seks ve Cinayet (1972) gibi Türk yapımı gialloları izleme fırsatınız oldu mu? Türk sineması hakkında bir bilginiz var mı?

B.F.: Büyük bir Türk istismar sineması olduğunu biliyoruz. AMA TÜRK GİALLOLARI OLDUĞUNU BİLMİYORDUK!!!! ŞİMDİ GÖRMEK İSTİYORUZ!!!LÜTFEN BİZE DVDLERİNİ GÖNDER!!!

Not: Amer !f İstanbul 2011′de Nöbetçi Sinema Bölümünde gösterilecektir.

Tolga Demirtaş (tolga@iyikotufilm.com)

Hélène Cattet – Bruno Forzani Interview

Tolga Demirtaş: First of all can you tell us about the story of your cooperation?

Bruno Forzani: Before making “Amer”, we were a book seller (Hélène) and a projectionist (Bruno) who were making short films when they had the time. So, we have made 5 short films which are experiments around giallo: we have tried to develop personal subjects through giallo’s universe and its cinematographic language. Those shorts were made with no money, in our apartment, always with the same crew (4 friends who have also worked on “Amer”). “Amer” is the continuity of the work we started with our shorts.

Tolga Demirtaş: When and how did your interest to giallo begin? How did the idea of shooting a gialli film come into existence?

Bruno Forzani: All begins when I was 8 years old, there was a poster of“Tenebrae” in my videoclub : I was totally fascinated by this beautiful dead blue lady. Few years after, I was a slasher fan, and I got bored of it because at the end it was always the same thing and the murders’ sequences (which are one of the main interest of slashers) got more and more asepticized. Then I’ve asked to the Italian guy who was working at the videoclub to give me something new… and he gave me “Tenebrae”! And what a blast!! The level was so higher, exploitation became Art!

Hélène Cattet: Bruno made me discover giallo movies when we met. It was a unique kind of cinema which mixed entertainment and experimental. Even if it was exploitation movies, there was a kind of free and daring spirit which gave incredible sequences in their directing and excesses. It’s that spirit that we love and that gives us the faith to make movies!

T.D.: Can you describe Amer as a old school giallo? Or can we say it is the forerunner of new wave giallo?

B.F.: In “Amer”, we’re using the giallo’s codes to speak about the discovery of body, desire and sexuality of a girl because for us it’s the most perfect cinematographic language for that. But it’s not a detective story, it’s a kind of intimate portrait of a girl with her fears and desires… so we can’t say that it’s an old school giallo… people usually talk about “Neo Giallo”, why not?

T.D.: We see the three different periods of Ana’s life in Amer. Why did you focus three different periods instead just one period? I think your choice is more difficult especially for casting. Because three different actresses should give the same feelings to the audience. And in Amer the three actresses are like just one person, I mean I feel they have the same character.  What did you beware while choosing the performers?

H.C.: We like anthology movies and we wanted to have 3 different little stories and universes to tell one big story.

B.F.: As the actresses don’t speak we were focused on their inside universe : what comes out from their intimacy had to be strong enough to emerge in the images without saying a word. It’s not easy for actors to work with us because they have to be present in all the parts of their body. And the technical aspect is very heavy so they have to play in very uncomfortable contexts. It’s not thecamera which is following them but the opposite! Fortunately, the atmosphere on the set is really familiar, we work with a little crew very friendly.

T.D.: Amer makes a feeling of reading a photonovel for me. The shootings are very successful  and gives a visual richness to the audience. Furthermore dialogues are minimum and it can be compulsive while transmitting the story to the viewers. Why did you choose using minimum dialogues? Is it because of trusting in visual richness?

H.C.: As the theme is the discovery of body, desire, sensuality,it’s important for us to try to communicate the sensations of the maincharacter to the audience, to try to make the spectator understand the story as if he’s in the character’s skin. We want him to feel the movie with his 5 senses, in a visceral way and not with explanations in the dialogues! We like to use the cinematographic tools to give to the images a rich polysemic value, to have different levels of reading. And we like whenthe audience has to take his place in the movie with using his own experience to understand the movie.

B.F.: For me, giallo is a cinema of sequences (as Italian B-movies in general) and those amazing sequences of eroticism, murders,psychedelism, etc, are often a piece of Art. Sometime, they talk to me more than the detective story side because of their incredible strength.So in “Amer”, we wanted to tell our story just through that kind of sequences.

T.D.: I really like the poster of the film. It is like 70s giallo films’s posters. Is it a conscious choice? I mean is it a homage to 70s giallo films?

B.F.: Yes, it’s totally conscious !

T.D.: The use of music in Amer is remarkable, but most of the musics were borrowed from some classic films. Why didn’t you make an original soundtrack?

B.F.: About the music, we are soundtracks’ collector. We were listening to those musics when we wrote the script… so then we couldn’t imagine the sequences without them! …So we kept them! We love those tunes and it was funny to re-use them far from their original context and to change their meanings (for instance, to pick a poliziescho tunes to tell the intimacy of a young girl). We like some new bands which make modern interpretation of old giallo tunes but we can’t find that old sound that we needed to finalize the sound universe of Amer.

T.D.: Maybe it can be the most asking question to you but anyway I will ask: What giallo films and directors inspire you?

B.F.: The directors are Dario, Lucio, Mario, Sergio  & Umberto!!! The movies are Deep red, Lizard in a woman skin, Death laid an egg, The drop of water (from Black Sabbath), The strange vice of Mrs Wardh, Seven blood stained orchids.

T.D.: What are the positive and negative reactions about Amer?

H.C.: The positive reactions come from people who are open enough to play the game. They are not obsessed by understanding everything right now! They live the movie as a sensorial experience at 200% and they can think about it after, as they want! We saw people totally moved by the film, sometime crying and even fainting ! But it happens in theaters becausewe have made the movie for a theatrical experience, we don’t think people who watch the movie in a low quality on their laptop can “live” the experience. The negative reactions come from people who need a classical storytelling, more like in American movies. They are so used to that, that they can’t understand that it’s possible to tell a story just with the cinematographic language, that an image, a sound, the lighting, the editing, etc…, can have a meaning, can create a language as rich as the word language… So they just see a beautiful film but with no sense behind. It’s really strange when someone who likes the movie talks with someone who didn’t because it’s like if they haven’t seen the same movie at all!!!

T.D.: While I was searching about you I read that your next Project will be giallo themed again. Do you think about tending other genres or just giallo ?

B.F.: For the moment all our work has been focused on this genre… but as we are Italian B movies lovers, maybe we would approach other genres…

T.D.: Have you ever had a chance to watch Turkish giallos like Kadin Dusmani aka Woman Despiser (1967) and Aşka Susayanlar: Seks ve Cinayet aka Thirsty for Love: Sex and Murder (1972)? Do you have any idea about Turkish cinema?

B.F.: We know that there is a big Turkish exploitation cinema… BUT WE DIDN’T KNOW THAT THERE WERE SOME TURKISH GIALLI!!!!! WE WANT TO SEE THEM NOW!!!!! PLEASE SEND US SOME DVDS!!!!!!!!!!!

Tolga Demirtaş (tolga@iyikotufilm.com)

Bu yazıda Giallo’nun İtalyan sinemasında gösterdiği gelişimi ve döneminin popüler türünün neden yıldan yıla farklılık gösterdiğini, Giallo’yu başlı başına bir tür olarak ele alıp, işlediği konuları, sinema tarihinde gösterdiği gelişimi aşağıda anlatmaya çalışacağız.

Tür Konuları

1929’da Milanese Publishing Mondadori büyük bir promosyon kampanyasının bir parçası olarak belirgin biçimde gizemli hikayeleri konu alan sarı ciltli ve bu sebeple İtalyanca sarı anlamına gelen giallo olarak adlandırılan bir dizi kitap yayımladı. Bu eserler esasen Sherlock Holmes’un İngiliz ‘’rasyonel-sonuç’’ hikayelerinden ithal edilen çeviriler ve Edgar Allen Poe modeli üzerine kurulu yirminci yüzyıl başlarının Amerikan yarı-fantastik cinayet gizemlerinden oluşmaktadır.

1929’dan önce, dedektiflik kavramı İtalyanlarca tanınan bir şey değildi ancak bu keşif, gizem ve araştırma eserlerinin tedavülde olmadığı anlamına gelmiyor. Gialli’nin yayımı 1930 ve 1940’larda arttı ancak 1940’ların “katı” dedektif hikayelerinin Amerika’dan ithali ve çevirileri Mussolini tarafından bozucu etkileri ve suçun çekici hale gelmesinin “iradesiz” İtalyanlar üzerinde olumsuz etki yaratacağı gerekçesi ile derhal yasaklandı.

Çok geçmeden İtalyan yazarlar ilk İngiliz ve Amerikan rasyonel düşünce ve mantıksal çıkarım modelleri üzerine kurulu İngilizleştirilmiş takma isimlerle kendi giallilerini yazmaya başladı. Ancak savaştan sonra, öncelikli olarak Leonardo Sciascia’nın eserinde gerçek bir İtalyan roman modeli ortaya çıkmaya başladı. Sciascia sadece kendi önemli giallisini (Il giorno della civetta [The Day of the Crow] ve A ciascuno il suo [To Each His Own])yazmadı; aynı zamanda İtalyan giallosunun özgünlüğü ve başta Gramsci’nin tarafında olan İtalyan entellektüeller tarafından ciddiye alınmasının gerekliliği üzerine 1950’lerde iki tartışmalı makale yayımladı. Günümüzde, Umberto Eco’nun 1984’te yayımlanan Il nome della rosa (The Name of the Rose) adlı eseri İtalya dışında tanınan en ünlü ve prestijli gialli eseri olmakla birlikte, gialli halen İtalyanlar tarafından yazılmaya devam etmektedir. Bunların yanında, Thomas Harris, Patricia Conrwell gibi diğer birçok romancının sayısız İtalyanca çevirisi bulunmaktadır.

Ancak bizi burada ilgilendiren giallo’nun sinematik yönü ve bu 1960’ların başında İtalyan sinemasının “Altın Çağında” ortaya çıkıyor. Giallo’nun sinematik biçiminde göze çarpan ilginç noktalardan biri ise yazılı benzerine kıyasla bir tür olarak daha az değişmez olması. Terim kendi başına, türlerde sık sık olduğu gibi, bir nitelik ya da duygunun tanımlamasını ifade etmez. Daha olağandışı ve esnek bir biçimde yıldan yıla farklılık gösteren devingen ve geçirgen sınırları olan ‘’kavramsal’’ bir kategori olarak işlev görmektedir ve gotik korku (La lama nel corpo [The Murder Clinic, Emilio Scardimaglia, 1966]), polis prosedürleri (Milano, morte sospetta di una minorenne [Sergio Martino, 1975]), suç melodramları (Così dolce, così perversa [So Sweet So Perverse, Umberto Lenzi, 1969]) ve komplo filmlerini (Terza ipotesi su un casa di perfetta strategia criminale [Who Killed the Prosecutor and Why?, Giuseppe Vari, 1972]) içerir.

Bu sebeple, giallo’nun konvansiyonel biçimde tür olarak analiz edilenden daha farklı olduğu anlaşılmalıdır.  İtalyanlar akım ve trendle birlikte tür ve döngülere de atıfta bulunan filone sözcüğünü kullanıyorlar. Bu, esas olarak Amerikan film türleri üzerine kurulu tür teorisi sınırlandırmalarına ve ayrıca diğer popüler film yapan milletlerin nasıl anladıklarına ve prodüksiyonları ile nasıl ilişkilendirdikleri ile ilgili tekrar tanımlama gerekliliğine işaret etmektedir. Giallo’ya yapılan bu giriş, bu sebeple, edebi tarihinin belirttiği şekilde bir tür olmadığı; ancak türsel tanımlara direnen bir film şekli olduğu ön savı ile başlamaktadır. Bu bağlamda, İtalyan korku ve poliziotto (polis) türlerine benzememesine rağmen, giallo promosyonu yapılabilecek, eleştirilebilecek, üzerinde çalışılabilecek… bir kavram olarak algılanabilir.

Doğası gereği giallo, özel bir şey oluşturmak için hem film eleştirisinde hem de film endüstrisinde türü “sabitleyen” Anglo-Amerikan sınırlandırmacı düşsel türün ötesine geçen Hollywood dışı filmlerin nasıl sınıflandırılması konusunda varsayımlarımıza karşı çıkmaktadır. Ancak yukarıda üstü kapalı bir şekilde söylendiği üzere giallo’nun açık tanımlara karşı direnmesine rağmen, belirlenebilir tematik ve biçemsel değişmeceler bulunmaktadır. Basma kalıp bir giallo vardır ve giallo fanı giallo düzenini nelerin oluşturduğuna dair kendi fikirlerine sahiptir. Bu sebeple aşağıda değinilen noktalar bu ‘düzen’in benzer bakış açılarını açığa kavuşturma ve tanımlama teşebbüsleridir.

İlk Çabalar

1963’te Mario Bava ilk gerçek İtalyan giallosunu çekti: La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much). İtalyan giallosunun, Bava’nın filmlerine dayandığı konusu tartışılabilir çünkü terim genellikle Luchio Visconti’nin Ossessione (1943) filmi ile ilişkilendirilmektedir. Ancak Bava’nın filminin giallo’nun  ‘gerçek’ başlama noktası olmasının sebebi onun açık ve başarılı bir biçimde izleyiciye, gerçekten, ‘’İtalyan giallosu başarıldı’’ demesidir.

Açılış sekansında Nora Davis (Letícia Roman) uçakta giallo romanı okur. Tüm sahne tek seferde birçok elementi bir araya getiren hareketlerden oluşur (mise-en-abîme) (Dario Argento, Tenebre [Unsane, 1982]). Giallo’nun edebi kökeninin sahnelenmesi; bir yabancının İtalya’ya gelmesi/İtalya’da bulunması; sadece yeni yeni ortaya çıkan Avrupa jet-setlerinin bir işareti olarak değil (hava alanlarında kaç giallinin başlandığını ya da bittiğini düşünün), ayrıca İtalyan sinemasının turist noktaları ile ‘’İtalyan-lığı’’ nasıl pazarladığının bir gösterimi olan (ünlü meydan, çeşme ve anıtların etrafında sayısız ölümün yanı sıra Bava’nın filminde İspanyol Merdivenleri’ndeki cinayet ile başlaması) seyahat ve turizm saplantısı; ve elbette moda ve stil.

Giallo katili ile ilişkilendirilen siyah yağmurluğun 1960’lardaki Avrupa modasından kaynaklandığını ve giallo’nun en belirgin görsel kinayesinin olmasının yanı sıra katilin moda seçimi sonucu yıllar içinde değiştiğini söylemek mümkün. Bava’nın Sei donne per l’assassino (Blood and Black Lace, 1964) moda evinde geçen filmi de bu gözlemi doğrulamaktadır.

La ragazza che sapeva troppo’ya dönersek, filmin Amerikan adı giallo’nun görsel ve testimone oculare ya da görgü tanığı ile ilgili olan saplantısını gösteren The Evil Eye’dır. La ragazza che sapeva troppo (The Girl Who Knew Too Much) The Girl Who Saw Too Much olarak adlandırılabilirdi ancak bu başlıktaki Hitchcock imasına bir ihanet olacaktı. Nora Roma’daki İspanyol Merdivenleri’nde tanık olduğu cinayetteki durumunu sorgular. Bilinçsiz ve sayıklar bir halde kendini hastanede bulur ve hem polis hem de doktoru tarafından sorgulamaya maruz kalır.

Karışık doktor-dedektif söylemi de gialloda popülerdir. Halüsinasyonlar ve hayali görüntüler Una lucertola con la pelle di donne (Lizard in a Woman’s Skin, Lucio Fulci, 1971) ve Lo strano vizio della signora Wardh (Next!, Sergio Martino, 1971)da hem baş kahraman hem de anlatı gizeminde merkezdedir ve giallo’nun kalıtsal patolojik dişiliğinin ve ‘’hasta’’ kadının büyüsünün birer parçalarıdır. Burada birçok histerik bulunmaktadır: dişilik yoluyla olmasına rağmen anlatılarını ‘hastalığın’ ve gizemin düşüşüne bağlayan Il coltello di ghiaccio (Knife of Ice, Umberto Lenzi, 1972) ve Tutti i colori del buio (They’re coming to get you, Sergio Martino, 1972) filmleri gibi.

1960’lar İtalyan sinemasındaki giallo için yavaş ancak kesin bir dönemdi. 1963’ün The Evil Eye’ını takip eden dönem sadece giallo için değil ayrıca İtalyan korku filmleri için de yönetmenlere yeni bir alanın açık bir haritasını çizdi. 60’ların başlarından ortalarına kadar, giallo; western, korku ve peplum (sword and sandals) gibi diğer türlerin gücünü göstermedi. Ancak zaman zaman varlığının etkisi azalsa da giallo’nun önemli noktalarından biri uzun ömürlü olmasıdır. Son Dario Argento filmi Non ho sonno (Sleepless, 2001) ile İtalyan sinemasında kırk yıldan fazla sürmüştür. Sleepless yönetmen için sadece bir biçime dönüş oluşturmaz aynı zamanda kendi ilk eserini L’Uccello dale piume di cristallo (The Bird with the Crystal Plumage, 1969) tekrar ziyaret etmesini işaret eder. Belki de, yine giallo’nun var olan gücü homejenleştirici kısıtlamaların direncine indirgenebilir. Geleneksel tür üyeliği genellikle filmleri özel tarihi ve eleştirel kategorilere sabitleyerek biçimlerini etkiler.

Gailloyu türsel ve tarihi terimlerle tanımlamak yerine, daha çok savaş sonrası dönemde İtalyan sinemasının metinsel ve endüstriyel özgünlüğünün çeşitli kurumlar, iletişim ağlarından biçimlenmiş bir “söylemsel” moda olarak anlamamız daha doğru olur. Giallo, cinayet, gizem, sorgulama, psikanalitik, tatil, yabancılaşma ve araştırma ekseninde döner.

Psiko-Analiz

Giallo genel anlamıyla psikanalitik sorgulama gerektirir ve aynı zamanda hem ‘’analitik olay’’ hem de “klasik belirtiler” göstermektedir. Her zaman olduğu gibi, bu gösterim dişilik yoluyla gerçekleşir ancak bazı durumlarda – hemen hemen her Dario Argento filmlerinde olduğu gibi- erkeklik odak noktası haline gelir. Tipik Argento başkahramanı sıklıkla seri cinayete karşı koyamayan bir katil (psikanalitik olarak “tekrarlama güdüsü”) tarafından işlenen suçun meydana geldiği yere geri dönen kurban/travmanın tanığıdır (Freudian “nachtraglichkeit”;  hafızanın yeniden yazılması; genellikle flashback sekansları ile gösterilir).

L’occhio nel labirinto (The Eye in the Labyrinth, Mario Caiano, 1972) bayan hastası tarafından sevgili, doktor ve baba olarak karıştırılan erkek bir psikanalistin cinayetini konu alır. Giallo’nun kadın kahramanlarının birçoğu terapi görmektedir, terapi görmüştür ya da kahramana tedavi görmesi gerektiği söylenmektedir. (para psikolojik tedirginliğin giallo kraliçesi, Edwige Fenech olmalıdır.)

Giallo psiko-analiz savunmasında bir paradigma durumudur. Psikanalitik yorumlamayı teşvik eder ve her senaryoyu tam ve göz alıcı bir biçimde sahneler.

Testimone oculare

Suçun görgü tanığı için kullanılan İtalyanca bir cümledir. Gialli’yi İtalyanca izleyenler bu iki kelimeyi sık sık duyacaklardır. Giallo, bazen gözlemleme ve bunun sonucunda ortaya çıkan görgü tanıklığı üzerine kurgulanır. Alfred Hitchcock’un Rear Window (1954) isimli filminin tekrarlanması olan Il gatto a nove code (The Cat O’ Nine Tails, Dario Argento, 1971) filmi de bu eksen etrafında döner.

Her tür görüntü/bilgi dinamikleri gialloda araştırılmıştır ancak yabancı flaneur Sam Dalmas’ın (Tony Musante) şık bir Roma sanat galerisinde bir bıçak saldırısına tanık olduğu L’Uccello dale piume di cristallo deki kadar büyük bir etki oluşturmamıştır. Galeri görünürlüğü ve belirginliği en üst seviyeye ulaştırma ile ilgilidir: alan küçüktür ve suç dışında diğer bakışlar için dikkat dağıtıcı öğeler yoktur; kapılar/facade büyük cam panellerden oluşur; hiçbir şey engellenmemektedir; tüm alan son derece aydınlıktır. Dalmas’ın görüntüsüne katkıda bulunan bu desteklere rağmen kendi bakış gerçeğini görmede (ya da psikanalitik terimleri yanlış değerlendirirmek) başarısız olur. Diğer görgü tanığı anlatısı üzerine kurulu gialliler ise  Passi di danza su una lama di rasoio (Death Carries a Cane, Maurizio Pradeaux, 1972) ve La ragazza che sapeva troppo’dur.

Görgü tanıklığı ve izleyiciyi ters köşeye yatıran görüş temaları içeren filmlerin birçoğunun isminde “gli occhi” (göz) geçer. (örneğin I gatto dagli occhi di giada [The Cat's Victim, Antonio Bido, 1977] ve Gli occhi freddi della paura [Cold Eyes of Fear, Enzo Girolami Castellari 1971]).

Suçluyu Ortaya Çıkarma

Suçluyu ortaya çıkarma işinde giallo daha az bir uzlaşım göstermektedir. Yani katil filmin sonuna kadar ortaya çıkmaz ve izleyiciyi farklı kişiler üzerine yoğunlaştırır. Ortaya çıkarma işi patolojik olandan kimlik ve sunum yoluyla nasıl ayrılabileceğine dair bir araştırmaya giriş noktasıdır. Psikoanalizle birlikte, ortaya çıkarma işi  on dokuzuncu yüzyıl epistemolojisinin büyük sorunlarından biriydi ve şu anda dedektif ve analizci arasında analoji yapmak için kullanılan bir klişedir.

Sette scialli di seta gialla (Sergio Pastore, 1972) ve La bestia uccide a sangue freddo (Slaughter Hotel, Fernando di Leo, 1971)’nin de aralarında bulunduğu giallilerin birçoğu açıkça patolojik olanı belirler ve karakterizasyonu kullanmak bu özellikteki filmlerin tek amacıdır. Bu sebeple dedektifin işi ortaya çıkarma, adlandırma ve sosyal ve ahlaki açıdan tehdit edici unsur olarak ötekiliği barındırmaktır. Ancak birçok ilerici gialli (genellikle Argento’nunkiler ve aynı zamanda Giornata near per l’ariete [The Fifth Chord, Luigi Bazzoni, 1973]) erkeklik ve kimlik konularını araştırmak için suçu ortaya çıkarma uzlaşımları ve inceleme prosedürleri ile ilgilenir. Bu tarz giallide kilit temalar ötekileşmeyi, başarısız araştırmayı, diğeri olmayı da içinde barındırır.

Dikkat Çekici Giysiler

Birçok gialli izleyicisi Susan Scott’ın bir sonraki soyunma sahnesini beklerken, birçoğu da onun bir diğer harika kıyafetini görmeyi bekler. Söz konusu giallo hem erotik öngörüyü hem de kıyafet hassasiyetini teşvik eder. Giallo 1960 ve 70’lerin bir türüdür ve bu yıllar kıyafet açısından son derece dikkat çekicidir.

Kaç gialli moda evlerinde ya da moda evlerinin çevresinde geçmektedir? Sei donne per l’assassino, Nude per l’assassino (Strip Nude for your Killer, Andrea Bianchi, 1975) ve La dama rosa uccide a sette volte (The Red Queen Kills Seven Times, Emilio P Miraglia, 1972), bunlardan sadece bir kaçı. Peki kaç gialli kurbanı modeldir?

Edebi açıdan

Giallo’nun 1930’lardaki kökenlerine atıfta bulunursak, İngiliz çevirileri ve ilk Amerikan cinayet gizemleri ile birlikte sinematik giallo’nun edebi türe olan borcu unutulmaz. En belirgin örnekler ise giallo kitabının bir nesne olarak La ragazza che sapeva troppo filminde sahnelenmesi ve Unsane isimli filmde giallo yazarının/okuyucusunun anlatının merkezinde olmasıdır. İkinci filmde, Peter Neal (Antonio Francoisca) Amerikalı bir gialli yazarı ve Giuliano Gemma’nın detektifi hırslı bir Sherlock Holmes okuyucusudur.

Film listesinde adı geçmediği halde Agatha Christie, Concerto per un pistola (The Weekend Murders, Michele Lupo, 1970) ve Cinque bambole per la luna d’agostso (Five Dolls for an August Moon, Mario Bava, 1970) için bir ilham ve imitasyon kaynağı olmuştur. Edgar Allen Poe eserleri de gialli filmlere uyarlanmıştır, örneğin Sette note in nero (The Psychic, Lucio Fulci, 1977) ve Due occhi diabolici (Two Evil Eyes, Dario Argento ve George Romero, 1990).

Sömürge Sonrası Sorunu

Seyahat, tatil, egzotizm, melezlik ve yabancılık giallo’nun benzer özellikleridir. 1950’lerden sonra İtalyan sinemasının metinselliği ulusal film hareketi ve ulusal kimlik kapsamında problem yaratan sorguların önünü açan birçok özelliğe de sahiptir. Giaollo nun başkahramanı genellikle İtalya’da bir yabancı ya da İtalya’da tatil yapan bir turisttir. Mekan ise “Egzotik yerler”, İskoçya (L’iguana dalla lingue di fuoco [The Iguana with a Tongue of Fire, Riccardo Freda, 1971]), Haiti (Al tropico del cancro [Death in Haiti, Edoardo Mulargia, 1972]) ve Afrika’dır(L’uomo piú velonosa del cobra [Human Cobras, Bitto Albertini, 1971]). Karakterler sabit bir şekilde evde ya da başka bir mekanda bulunmazlar; daima farklı mekanlarda bulunurlar. Bu farklılık transatlantik hava yollarının reklamlarını ve elbette J&B viskisinin seyahat eden yolcuların favori içeceği olmasını doğrulamaktadır.  Bu Avrupa Sinema tarihindeki en göze çarpan ürün olmalı.

Giallo İtalya’da kurgulandığında, tipik olarak üç farklı rota izler. Bazen tanınabilir turist merkezleri ile ‘’İtalyan-lığın’’ tanıtımını yapar. Diğer zamanlarda İtalya’nın belirleyici özelliklerini göz ardı ederek İtalyan-lığı başka bir Avrupa ülkesi ile silmeye çalışır. Ve yine bazen esrarın gerçekleştiği mekan olarak kırsal-tarihsel yerleri seçer, La casa dale finestre che ridono (The House with the Windows that Laugh, Pupi Avati, 1976) da olduğu gibi.

İtalyan popüler sineması ulusal olmayanı teşvik etme eğilimindedir ve bu farklı biçimlerde yabancı olanın seyahati ve turist bakış açısı ile abartılmış olarak karşımıza çıkabilir. Ugo Liberatore’nin Incontro d’amore a Bali (1969) ve The Black Emanuelle  (1975-83)serileri (1975-83) bir soft-porno olarak karşımıza çıkmaktadır ve bu Anne McClintock’un “porn-tropikleri” olarak adlandırdığı giallo’nun daha pan-egzotik gizem araştırması ve değişen zevklerle ve halkın ilgisini canlı tutma olarak filme yansımıştır.

Giallo’nun popülaritesi ulusal boyuttan çıkıp uluslar arası bir boyuta da ulaşmış, hatta Japonya’da anime bir giallo bile yapılmıştır (Perfect Blue, Satoshi Kon, 1997). Ayrıca İspanyol (Una libelua para cada muerto [A Dragonfly for Each Corpse, Leon Klimovsky, 1974]), Belçikalı (Die Potloodmoorden [The Pencil Murders, Guy Lee Thys, 1982]), ve daha bir çok ülkenin giallo filmlerine rastlamak mümkündür.

Nove ospiti per un delitto Agatha Christie romanları tadında, vasatın çok fazla üstüne çıkmayı başaramamış, giallo furyasının son dönem örneklerinden bir İtalyan giallo.

Filmin konusu kısaca şöyle, zengin bir burjuva ailesinden dokuz kişi tatil yapmak üzere bir adaya giderler, fakat adada kimse yaşamamaktadır. Ailenin reisi Ubaldo (Arthur Kennedy) bu adada hoş bir eve sahiptir. Fakat problem şudur ki, yaşlı adam ve üç oğlu karanlık bir sırra sahiptir ve bu sır onları tek tek avlamaya başlar.

Filmin yönetmen koltuğunda Ferdinando Baldi yer alırken, senaryosu da Fabio Pittorru’ya ait. Arthur Kennedy ise filmin başrolünde gördüğümüz isim. Kennedy dışında filmin oyuncu kadrosunda Massimo Foschi, John Richardson, Venantino Venantini yer alıyor. Filmin oyuncu kadrosu, özellikle erkek oyuncular giallo fanlarına tanıdık gelecek simalar. Performanslarına gelince, oyuncuların canlandırdığı karakterler üzerlerine zorla giydirilmiş birer giysi gibi duruyor. İçlerinden herhangi biri kaybolduğunda ya da öldüğünde umurlarında olmaması ve böyle davranmaları izleyiciye çok da inandırıcı gelmiyor. Filmdeki orantısız ve gereksiz çıplaklıkta izlerken beni en çok rahatsız eden başka bir konuydu. Bunu yanı sıra hemen hemen her sahnede oyuncuların yanında gördüğüm J&B şişesinin sırrını ise hala çözebilmiş değilim.

Filmde diğer İtalyan filmlerinden aşina olduğumuz sahneler görmek mümkün. Örneğin filmin başında filmle çok da alakası olmayan bir çiftin öldürülüşünü görüyoruz. Daha sonra çifti öldüren grup, çiftten erkek olanı gömer ve adamlar gittikten sonra kamera mezardan çıkan ele zoom yapar. Zombi filmlerinden aşina olduğumuz bu sahne D’Amato’nun Erotic Night of the Living Dead filmine belki de esin kaynağı oluyor. Yine filmin bir adada geçmesi yine D’Amato’nun Antropophagus ve Mario Bava’nın A Bay of Blood filmlerini hatırlatıyor.

Giallo filmlerinin en belirgin özelliklerinden olan siyah eldivenli bir katil portresi Nove ospiti per un delitto’da çizilmemekte. Yazının başında da belirttiğim gibi film izleyiciye Agatha Christie romanı okuyor hissi veriyor.

Link:

Filmin konusu kısaca şöyle; bir kolej kampüsünde seks cinayetleri işlenmektedir. Öğrencilerin hepsi korku içindedir. Dört yakın kız arkadaş Jane (Suzy Kendall), Daniella(Tina Aumont), Ursula(Carla Brait) ve Katia(Angela Covello) daha güvende olmak için bir villaya giderler. Fakat bir süre sonra siyah eldivenli gizemli katil kızları teker teker öldürmeye başlar.

Filmin senaryosu Ernesto Gastaldi tarafından kaleme alınmış. Senaristi bazı unutulmaz İtalyan filmlerinden hatırlamak mümkün; The Horrible Dr. Hitchcock (Freda), The Whip and The Body (Bava), I am Sartana, Your Angel of Death (Carnimeo) ve Sahara Cross (Valerii). Torso yönetmen Martino’nun 1970-1973 yılları arasında yaptığı beş giallodan sonuncusu: Lo strano vizio della Signora Wardh /The Blade of the Ripper (1971), La coda dello scorpione / The Tail of the Scorpion (1971), Tutti i Colori Del Buio / All the Colors of the Dark (1972), Il Tuo Vizio é una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave / Your Vice Is a Locked Room and Only I Have the Key (1972). Film içerdiği grafik şiddet, kanlı cinayet sahneleriyle oldukça başarılı ayrıca seks ve şiddet çok başarılı bir şekilde harmanlanmış. Bu da filmi türünün iyilerinden biri yapıyor. Filmin müzikleri DeAngelis kardeşlere ait. Goblin müzikleri kadar olmasa da başarılı.

Filmin şüphesiz en iyi işlenmiş kısmı finali. Son yirmi dakika, Jane’nin uyandığı andan finale kadar geçen süre çok başarılı. Şunu da belirtmek gerekir ki katil ve katilin niçin öldürdüğü pek tatmin edici değil. Fakat katilin kimliğini tahmin etmeye imkan yok. Merakla katilin kim olduğunu beklemek ve her tahminin sonunda yanıldığını görmek filmi daha bir heyecanla izlettiriyor.

Film her ne kadar bir giallo olsa da hatta türünün ilk örneklerinden ve iyi bir giallo olsa da filmde istismar sinemasından da örnekler görmek mümkün. Atmosferi, müzikleri, cinayet sahneleri, kamera çalışması ve oyuncu kadrosuyla İtalyan giallo film severleri üzmeyecek, saklı kalmış, keşfetmek için hala geç kalınmamış bir film Torso.

Link:

Sergio Martino 1970 -1973 yılları arasında beş tane giallo filmine imza attı. Bunların içinde şüphesiz en bilineni “I Corpi Presentano Tracce di Violenza Carnale” yani “Torso” dur. Bunun yanı sıra “La Code dello Scorpione” aka “The Case of the Scorpion’s Tail” da yönetmenin ve türün fanları tarafından oldukça bilinen bir diğer filmidir. 1972 yapımı bu giallo ise ne yazık ki izleyici tarafından  hak ettiği değeri pek bulamamış. Edgar Allan Poe’nun belki de en çok filme konu olan Gotik hikayesi “The Black Cat” den öğeler barındıran film oldukça orijinal ve ustaca kurgulanmış bir senaryoya sahip.

Filmin konusu kısaca şöyle; Oliviero Rouvigny (Luigi Pistilli) başarısız, içi nefretle dolu, alkolik bir yazardır. Toplum içinde karısı Irina’yı (Anita Strindberg) sürekli aşağılar ve onu birçok kadınla da aldatmaktadır. Kadınlardan biri vahşi bir şekilde öldürülünce, cinayet şüphelisi olarak gözler Oliviero’nun üzerine çevrilir. Diğer kadınlar da ölmeye başlayınca ve bu olaylar Oliviero’nun evinde olunca artık kimse onun masum olduğuna inanmaz. Güzel ve etkileyici yeğen Florina’nın (Edwige Fenech) eve gelmesiyle Oliviero ve Irina arasındaki kırılgan ilişki iyice bozulur.

Sergio Martino filmde izleyiciyi sürprizlerle ve şaşırtmacalarla ürkütmeyi hedeflemiş ve film gerçekten izleyiciyi şaşırtıyor. Filmde bazı gore cinayet sahneleri ve seks sahneleri görmek de mümkün.

Filmin oyuncu kadrosu giallo filmlerinde görmeye alışık olduğumuz, bu filmde de performanslarıyla göz dolduran oyunculardan oluşuyor: Anita Strindberg, güzel Edwige Fenech, Luigi Pistilli ve Ivan Rassimov. Hepsi de rollerinde oldukça başarılılar. Edwige Fenech bu filmde çok sık canlandırmadığı şirret, cadaloz bir kadın rolünde. Aynı zamanda filmin müziklerine imzasını atan Bruno Nicolai’yi de unutmamak gerek, filmin sound tracki çok başarılı.

Link:

Yeşilçam filmlerine göz attığımızda korku filmlerine olan ilginin(!) sınırlı sayıda birkaç filmden ibaret olduğunu görüyoruz. Yeşilçam’ın dönemin büyük sektörlerinden biri olmasına karşın korku türüne olan ilgisizliğinin nedeni ticari kaygılar ve teknik yetersizliktir. Benim fikrime göre ise en önemli neden Türk seyircisinin korku filmlerine olan ilgisiz tutumudur. Ya da şöyle ifade etmek daha doğru olur ki, Türk seyircisi dünyadaki trendleri büyük bir ilgiyle takip ederken (korku filmleri) Türkiye’de yapılan ilk örneklerine çok fazla rağbet göstermemiş ve bu da sektörün korku filmlerine olan eğilimini engellemiştir. Bunun yanı sıra sektör Avrupa ve Amerika’dan ithal süper kahraman fantastik filmlerine yer verirken sıra az da olsa korku filmlerine gelmiştir. Bunlardan ilki 1949 Aydın Arakon yapımı Çığlık filmidir ve ardından gelen film ise Drakula İstanbul’da dır.

1967 yapımı Kadın Düşmanı filmi ise günümüzde oldukça az bilinen ve yine hakettiği değeri görmemiş bir Türk giallosudur. Giallo İtalyanca sarı anlamına gelmektedir ve o dönemde İtalya’daki korku-polisiye kitaplarının kapakları sarı renkte olduğu için bu tür filmlere de giallo (gialli) denmiştir. 1960lar İtalyanlar’ın bu türe yeni yeni ısındığı ve en iyi örneklerini ise 70li yıllarda vereceği bir dönemdir. Kadın Düşmanı ise aynı dönemde İtalya’da yapılmış örneklerine göre oldukça başarılıdır.

Yönetmenliğini İlhan Engin’in yaptığı filmin oyuncu kadrosu oldukça zengindir. Oyuncular arasında Ekrem Bora, Sema Özcan, Tanju Korel, Erol Taş, Gülgün Erdem ve Reha Yurdakul gibi dönemin popüler oyuncuları bulunmaktadır. Kadın Düşmanı, sisli soğuk bir gecede karanlık İstanbul sokaklarında yürüyen bir çiftin görüntüsüyle açılıyor. İlk sekanstaki bu görüntüler, İstanbul’un eski dar sokakları, duvara yansıyan gölgeler, karanlıktaki ayak sesleri oldukça iyi düşünülmüş ve filme ürkütücü ve gotik bir hava katmış.

Açılış sahnesinde gördüğümüz, yolda ilerleyen çiftin ayak seslerine onları takip eden birinin ayak sesi daha eklenir (Erol Taş). Genç adam sevgilisini evine bıraktıktan sonra, kız maskeli bir katil tarafından saldırıya uğrar ve ölür. Bu olaydan sonra cinayetler başlar. Katilin öldürdüğü kadınların isimlerinin ve onları öldürdüğü semtlerin baş harfleri aynıdır. Katil bundan bir akrostiş oluşturarak son hedefine doğru cinayetler işlemeyi sürdürmektedir. Fakat karşısında çetin bir dedektif vardır (Ekrem Bora).

Ayrıca filmle ilgili bir ayrıntı da ilk kez bir Türk filminde nekrofilinin yer alıyor olması. Bunun yanı sıra filmin sonuna kadar katilin başarıyla gizlenmesi ve tahmin edilememesi, ayrıca birden çok katil zanlısının olması ve seyircinin bunlar arasında tahminlerde bulunması izleyiciyi filmin içine daha çok çekiyor. Engin İnal, Erol Taş ve Güzin Özipek’in oyunculukları ise gerçekten takdiri hakediyor.

Türk sinemasının ilk giallolarından biri olan film, gerek oyuncu kadrosu gerekse kurgusu ve senaryosu ve sonuna kadar izleyicide uyandırdığı merakla türünün en iyi örneklerinden birisi ve izlenmeyi hakediyor. Önümüzdeki günlerde Türk giallolarıyla ilgili yapacağım başka bir film tanıtımında Kadir İnanır’ın başrolünü oynadığı 1972 yapımı Aşka Susayanlar / Seks ve Cinayet filmine yer vereceğim.

]]> http://iyikotufilm.com/kadin-dusmani-1967/feed/ 1 http://iyikotufilm.com/suspected-death-of-a-minor-1975/ http://iyikotufilm.com/suspected-death-of-a-minor-1975/#comments Sun, 26 Apr 2009 20:46:02 +0000 Tolga Demirtaş http://iyikotufilm.com/?p=901 Sergio Martino’nun yönetmenliğini yaptığı film klasik bir giallo’dan ziyade komedi-aksiyon ve thriller’ın iç içe geçtiği bir yapım. Yönetmen bir çok türde filmler yapmış, fakat hiç şüphe yok ki içlerinde en popüler olanları gialloları. Sergio Martino aynı zamanda I corpi presentano tracce di violenza carnale (1973) aka Torso’nun da yönetmenliğini yapmış, belki de kendisini sevmemin en önemli sebebi Torso.

Filmin konusunu kısaca özetleyecek olursak, dedektif Paolo Germi (Claudio Cassinelli) ve gizemlerle dolu Marisa bir dans salonunda tanışırlar. Bir gün Germi genç kızı vahşice öldürülmüş vaziyette bulur ve kızın katillerini bulmaya karar verir. Artık karanlık ve entrikalarla dolu ve bolca kanın olduğu bir dünyanın içerisine girmiştir.

Filmde oldukça başarılı, içerisinde komedi unsuru barındıran sahneler mevcut. Daha önce de belirttiğim gibi film klasik bir giallo değil. Başlangıçta tipik bir giallo gibi başlasa da (güneş gözlüklü bir adam sessizce avına yaklaşıyor ve kadını bıçaklamaya başlıyor) cinayetten sonra film daha çok bir “poliziescho” ya ( 1970lerdeki İtalyan suç filmlerine verilen isim)  dönüşüyor. Film yapım tarihi itibariyle de giallo filmlerinin altın çağının sonu, poliziescho filmlerinin başlangıç dönemlerine denk geliyor.

Filmin soundtrack’i dahaçok Dario Argento filmlerinden hatırladığımız Goblin’in müziklerini anımsatmakta. Ayrıca filmin senaristi Ernesto Gastaldi’nin Massimo Dallamano’nun harika filmi  “La Polizia Chiede Aiuto” (1972) den etkilendiğini söyleyebilirim.

Filmde İtalyan istismar filmleri sevenler için aşina yüzler görmek mümkün: Claudio Cassinelli (Flavia the Heretic, Mountain of the Cannibal God, ve Lucio Fulci’nin The New Gladiators ve Murder Rock filmleri), Mel Ferrer (Lenzi ve Hooper’ın Eaten Alive filmleri, Nightmare City, The Great Alligator filmlerinde), Jenny Tamburi (Murder to the Tune of the Seven Black Notes, The Sinful Nuns of Saint Valentine, Women in Cell Block 7). Ayrıca yardımcı yönetmen Michele Massimo Tarantini’yi de Massacre in Dinosaur Valley ve Women in Fury’den hatırlamak mümkün.

Film için Martino’nun en iyi filmi tabii ki diyemeyiz, fakat farklı türlerin iç içe geçtiği, eğlenceli bir film izlemek isteyenler  ayrıca giallo seven ve poliziescho filmlerine geçiş yapmak isteyen iyi ”kötü film” cilere önerilir.

Link: